Samantekt kafla

35.1 Taugafrumur og taugatróð

Taugakerfið er gert úr taugafrumum og taugatróði. Taugafrumur eru sérhæfðar frumur sem geta sent bæði rafboð og efnaboð. Flestar taugafrumur hafa griplur, sem taka við þessum boðum, og síma, sem senda boð til annarra taugafrumna eða vefja. Til eru fjórar megingerðir taugafrumna: einskauta, tvískauta, fjölskauta og sýndareinskauta taugafrumur. Tróðfrumur eru frumur í taugakerfinu sem eru ekki taugafrumur en styðja við þroska taugafrumna og boðflutning þeirra. Til eru nokkrar gerðir tróðfrumna sem gegna mismunandi hlutverkum.

35.2 Hvernig taugafrumur eiga samskipti

Himnur taugafrumna eru rafhlaðnar vegna þess að styrkur jóna er mismunandi innan og utan frumunnar. Spennustýrð jónagöng stjórna flæði jóna inn í og út úr taugafrumu. Þegar himna taugafrumu afskautast að minnsta kosti að þröskuldsspennu fer boðspenna af stað. Boðspennan berst síðan eftir mýelínklæddum síma til símaenda. Í efnataugamótum veldur boðspennan losun taugaboðefnasameinda út í taugamótaglufuna. Með því að bindast viðtökum á eftirmótahimnu getur taugaboðefnið valdið örvandi eða hamlandi eftirmótaspennu með því að afskauta eða yfirskauta eftirmótahimnuna. Í raftaugamótum berst boðspennan beint til eftirmótafrumunnar um gatatengi, stór próteingöng sem tengja fyrirmóta- og eftirmótahimnur. Taugamót eru ekki stöðugar byggingar heldur geta þau styrkst og veikst. Tvö ferli mótanleika taugamóta eru langtímaefling og langtímabæling.

35.3 Miðtaugakerfið

Miðtaugakerfi hryggdýra inniheldur heila og mænu, sem þrjár heilahimnur hylja og vernda. Heilinn inniheldur svæði sem eru skilgreind út frá byggingu og starfsemi. Hjá spendýrum eru þessi svæði meðal annars heilabörkurinn, sem má skipta í fjögur meginvirknisvæði: ennisblað, gagnaugablað, hnakkablað og hvirfilblað; grunnhnoð, stúka, undirstúka, randkerfi, litli heili og heilastofn, þó að sum þessara heita skarist að hluta. Þótt tiltekin starfsemi geti einkum verið bundin við eina heilabyggingu taka flestar flóknar aðgerðir, svo sem mál og svefn, til taugafrumna á mörgum svæðum heilans. Mænan er upplýsingahraðbraut sem tengir heilann við afgang líkamans með tengingum sínum við úttaugar. Hún flytur skyn- og hreyfiboð og stjórnar einnig hreyfiviðbrögðum.

35.4 Úttaugakerfið

Úttaugakerfið inniheldur bæði ósjálfráða taugakerfið og skyn- og líkamstaugakerfið. Ósjálfráða taugakerfið stjórnar starfsemi innyfla án meðvitaðrar stjórnunar og skiptist í tvo hluta: driftaugakerfið og seftaugakerfið. Driftaugakerfið virkjast við streituvaldandi aðstæður og undirbýr dýrið fyrir berjast-eða-flýja-viðbragð. Seftaugakerfið er virkt á hvíldartímum. Skyn- og líkamstaugakerfið er gert úr heilataugum og mænutaugum sem flytja skynupplýsingar frá húð og vöðvum til miðtaugakerfisins og hreyfiboð frá miðtaugakerfinu til vöðva.

35.5 Sjúkdómar í taugakerfi

Nokkur almenn stef koma fram í yfirlitinu yfir sjúkdóma í taugakerfi hér að framan. Orsakir flestra sjúkdóma eru ekki fullþekktar, að minnsta kosti ekki hjá öllum sjúklingum, og fela líklega í sér samspil erfða, svo sem erfðabreytinga sem verða áhættuþættir, og umhverfis, svo sem tilfinningalegra áfalla, streitu og útsetningar fyrir hættulegum efnum. Þar sem orsakirnar hafa enn ekki verið ákvarðaðar að fullu eru meðferðarúrræði oft takmörkuð og beinast aðeins að einkennum.