2727 Inngangur að fjölbreytileika dýra
Lykilhugtök
- dýr án líkamshols
- dýr án líkamshols(acoelomate)
- tvíhliða samhverfa
- tegund samhverfu þar sem aðeins einn samhverfuflötur er til staðar, þannig að vinstri og hægri helmingar dýrsins eru spegilmyndir hvor af öðrum(bilateral symmetry)
- frummunnur
- op inn í frumgörnina sem myndast við holfóstursmyndun(blastopore)
- kímblaðra
- 16–32 frumna stig í þroska fósturvísis dýrs(blastula)
- líkamsgerð
- formfræði eða einkennandi lögun lífveru(body plan)
- kambríumsprenging
- sá tími á kambríumtímabilinu (fyrir 542–488 milljónum ára) þegar flestar fylkingar dýra sem eru til í dag þróuðust(Cambrian explosion)
- klofnun
- frumuskiptingar sem skipta frjóvguðu eggi (okfrumu) í smærri frumur og mynda fjölfruma fósturvísi(cleavage)
- eiginlegt líkamshol
- líkamshol sem er klætt miðlagsvef(coelom)
- krýógentímabilið
- jarðsögulegt tímabil (fyrir 850–630 milljónum ára) sem einkenndist af mjög köldu loftslagi á jörðinni(Cryogenian period)
- ákvörðuð klofnun
- klofnunarmynstur þar sem þroskaörlög hvers kímkorns eru nákvæmlega skilgreind(determinate cleavage)
- síðmynnill
- frummunnurinn þroskast í endaþarm, en annað op þroskast í munn(deuterostome)
- dýr með tvö kímlög
- dýr sem þroskast úr tveimur kímlögum(diploblast)
- Ecdysozoa
- klæði frummynnla sem ganga í gegnum hamskipti ytri stoðgrindar(Ecdysozoa)
- edíakaratímabilið
- jarðsögulegt tímabil (fyrir 630–542 milljónum ára) þegar elstu ótvíræðu fjölfruma lífverurnar með vefi þróuðust(Ediacaran period)
- garnarholsmyndun
- miðlag síðmynnla þroskast sem pokar sem klípast af innlagsvef; holrýmið inni í pokunum verður að eiginlegu líkamsholi(enterocoely)
- dýr með eiginlegt líkamshol
- dýr með líkamshol sem er algerlega klætt miðlagsvef(eucoelomate)
- vefdýr (Eumetazoa)
- hópur dýra með raunverulega sérhæfða vefi(Eumetazoa)
- holfóstur
- stig í þroska dýra sem einkennist af myndun meltingarhols(gastrula)
- kímlag
- safn frumna sem myndast við fósturmyndun og gefur síðar af sér vefi líkamans; kímlög eru meira áberandi í fósturmyndun hryggdýra(germ layer)
- Hox-gen
- (einnig, homeobox-gen) yfirstjórnargen sem getur kveikt eða slökkt á miklum fjölda annarra gena við fósturmyndun(Hox gene)
- óákvörðuð klofnun
- klofnunarmynstur þar sem einstök kímkorn hafa eiginleika stofnfrumna og eru ekki enn fyrirfram ákvörðuð til að þroskast í tilteknar frumugerðir(indeterminate cleavage)
- Lophotrochozoa
- klæði frummynnla sem hafa hjóllirfustig eða fæðuöflunargerð sem kallast kembur(Lophotrochozoa)
- fjöldaútdauði
- atburður eða umhverfisaðstæður sem útrýma meirihluta tegunda innan tiltölulega stutts jarðsögulegs tíma(mass extinction)
- fjölfrumudýr (Metazoa)
- hópur sem nær yfir öll dýr(Metazoa)
- líffæramyndun
- myndun líffæra í fósturþroska dýra(organogenesis)
- Parazoa
- hópur dýra án sannra sérhæfðra vefja(Parazoa)
- frummynnill
- frummunnurinn þroskast í munn frummynnla, en annað op þroskast í endaþarm(protostome)
- dýr með óeiginlegt líkamshol
- dýr með líkamshol sem liggur á milli miðlags og innlags(pseudocoelomate)
- geislaklofnun
- klofnunarásar eru samsíða eða hornréttir á skautásinn, sem leiðir til röðunar frumna milli skautanna tveggja(radial cleavage)
- geislótt samhverfa
- tegund samhverfu með mörgum samhverfuflötum, þar sem líkamshlutum (geislum) er raðað umhverfis miðlægan disk(radial symmetry)
- klofnun miðlags
- við þroska frummynnla klofnar þéttur massi miðlags í sundur og myndar holrými eiginlegs líkamshols(schizocoely)
- gormklofnun
- frumur á öðrum skauti fósturvísisins snúast eða raðast skakkt miðað við frumur á hinu skautinu(spiral cleavage)
- dýr með þrjú kímlög
- dýr sem þroskast úr þremur kímlögum(triploblast)