2525 Frælausar plöntur

Inngangur

Photo shows a seedless plant growing under a large tree. The seedless plant has a long, slender stalk with thin, filamentous branches radiating out from it. The branches have no leaves. — **Mynd 25.1.** Frælausar plöntur, eins og þessar elftingar (*Equisetum* sp.), þrífast í röku, skuggsælu umhverfi undir laufþaki trjáa þar sem þurrkur er sjaldgæfur. (mynd: breyting á verki eftir Jerry Kirkhart)

Yfirlit kafla

25.1 Upphaf plöntulífs
25.2 Grænþörungar: forverar landplantna
25.3 Mosar
25.4 Frælausar æðplöntur

Ótrúleg fjölbreytni frælausra plantna vex á landi. Mosar geta vaxið á trjábolum og elftingar borið liðskipta stöngla og fíngerð blöð á skógarbotni. Í dag eru frælausar plöntur aðeins lítið brot af plöntunum í umhverfi okkar; fyrir 300 milljónum ára drottnuðu þær hins vegar yfir landslaginu og uxu í gríðarstórum mýrarskógum kolatímabilsins. Niðurbrot þeirra myndaði stór kolalög sem við vinnum í dag.

Samkvæmt núverandi hugmyndum í þróunarfræði mynda allar plöntur - sumir grænþörungar ásamt landplöntum - einstofna hóp; það er að segja, þær eru afkomendur eins sameiginlegs forföður. Umskipti í þróuninni frá vatni til lands settu plöntum miklar skorður. Þær þurftu að þróa leiðir til að forðast ofþornun, dreifa æxlunarfrumum í lofti, bera eigin líkama og fanga og sía sólarljós. Þótt fræplöntur hafi þróað aðlaganir sem gera þeim kleift að nema jafnvel þurrustu búsvæði jarðar, urðu ekki allar plöntur fullkomlega óháðar vatni. Flestar frælausar plöntur þurfa enn rakt umhverfi til æxlunar.