Lykilhugtök

genasamsæta (allele)

Afbrigði gens sem verður til við stökkbreytingu og er staðsett á sama hlutfallslega stað, eða genasæti, á samstæðum litningum.

A-litningur (autosome)

Litningur sem er ekki kynlitningur.

blöndunarkenning erfða (blending theory of inheritance)

Tilgáta um erfðir þar sem eiginleikar foreldra blandast saman í afkvæminu og mynda millistig í útliti.

jafnríki (codominance)

Það að báðar genasamsætur fyrir sama einkenni tjáist að fullu og samtímis í arfblendnum einstaklingi.

samfelldur breytileiki (continuous variation)

Erfðamynstur þar sem einkenni sýnir samfellt bil eiginleikagilda með smávægilegum stigbreytingum frekar en skýrum bilum milli þeirra.

tvíblendingur (dihybrid)

Útkoma víxlunar milli tveggja hreinræktaðra foreldra sem tjá mismunandi eiginleika fyrir tvö einkenni.

ósamfelldur breytileiki (discontinuous variation)

Erfðamynstur þar sem eiginleikar eru aðgreindir og erfast óháð hver öðrum.

ríkjandi (dominant)

Eiginleiki sem gefur sama útlit hvort sem einstaklingur hefur tvö eintök af eiginleikanum eða eitt eintak af ríkjandi eiginleikanum og eitt eintak af víkjandi eiginleikanum.

ríkjandi banvæn genasamsæta (dominant lethal)

Erfðamynstur þar sem genasamsæta er banvæn bæði í arfhreinum og arfblendnum einstaklingum; slík genasamsæta getur aðeins erfst ef banvæna svipgerðin kemur fram eftir æxlunaraldur.

yfirstæði (epistasis)

Andstætt samspil milli gena þar sem eitt gen hylur eða truflar tjáningu annars.

F₁-kynslóð (F₁)

Fyrsta dótturkynslóð í víxlun; afkvæmi foreldrakynslóðarinnar.

F₂-kynslóð (F₂)

Önnur dótturkynslóð, sem verður til þegar F₁-einstaklingar eru sjálffrjóvgaðir eða frjóvgaðir hver með öðrum.

arfgerð (genotype)

Undirliggjandi erfðasamsetning lífveru, sem samanstendur af bæði sýnilegum og ótjáðum genasamsætum.

einsamsæta (hemizygous)

Tilvist aðeins einnar genasamsætu fyrir einkenni, eins og í X-tengdum erfðum; við slíkar aðstæður eiga lýsingar á ríki og víki ekki við.

arfblendinn (heterozygous)

Að hafa tvær ólíkar genasamsætur fyrir tiltekið gen á samstæðum litningum.

arfhreinn (homozygous)

Að hafa tvær eins genasamsætur fyrir tiltekið gen á samstæðum litningum.

kynblöndun (hybridization)

Ferli þar sem tveir ólíkir einstaklingar eru paraðir saman með það að markmiði að fá fram tiltekið einkenni hjá afkvæmum þeirra.

ófullkomið ríki (incomplete dominance)

Tjáning tveggja andstæðra genasamsæta í arfblendnum einstaklingi þannig að hann sýnir millistig í svipgerð.

ríkjunarlögmál (law of dominance)

Í arfblendnum einstaklingi hylur einn eiginleiki tilvist annars eiginleika fyrir sama einkenni.

lögmál um óháða samröðun (law of independent assortment)

Gen hafa ekki áhrif hvert á annað þegar genasamsætur raðast í kynfrumur; allar mögulegar samsetningar genasamsæta eru jafn líklegar.

aðskilnaðarlögmál (law of segregation)

Paraðir einingaþættir, það er gen, aðskiljast jafnt í kynfrumur þannig að afkvæmi hafi jafnar líkur á að erfa hvorn þáttinn.

erfðatengsl (linkage)

Fyrirbæri þar sem genasamsætur sem eru staðsettar nálægt hver annarri á sama litningi eru líklegri til að erfast saman.

módelkerfi (model system)

Tegund eða líffræðilegt kerfi sem er notað til að rannsaka tiltekið líffræðilegt fyrirbæri sem síðan má yfirfæra á aðrar ólíkar tegundir.

einblendingur (monohybrid)

Útkoma víxlunar milli tveggja hreinræktaðra foreldra sem tjá mismunandi eiginleika fyrir aðeins eitt einkenni.

P₀-kynslóð (P₀)

Foreldrakynslóð í víxlun.

svipgerð (phenotype)

Sjáanlegir eiginleikar sem lífvera tjáir.

margfeldisregla (product rule)

Líkurnar á að tveir óháðir atburðir gerist samtímis má reikna með því að margfalda saman líkurnar á að hvor atburður gerist fyrir sig.

Punnett-reitur (Punnett square)

Myndræn framsetning á víxlun milli tveggja einstaklinga þar sem kynfrumur hvors einstaklings eru merktar efst og á hlið reitsins, og mögulegar arfgerðir okfrumna eru settar saman í hverjum reit.

víkjandi (recessive)

Eiginleiki sem virðist dulinn eða ótjáður þegar einstaklingur ber einnig ríkjandi eiginleika fyrir sama einkenni; þegar tvö eins eintök eru til staðar kemur víkjandi eiginleikinn fram.

víkjandi banvæn genasamsæta (recessive lethal)

Erfðamynstur þar sem genasamsæta er aðeins banvæn í arfhreinu formi; arfblendinn einstaklingur getur verið eðlilegur eða haft breytta, en ekki banvæna, svipgerð.

gagnkvæm víxlun (reciprocal cross)

Pöruð víxlun þar sem eiginleikar karls og konu í einni víxlun verða eiginleikar konu og karls í hinni víxluninni.

kyntengdur (sex-linked)

Um gen sem er á kynlitningi.

samlagningarregla (sum rule)

Líkurnar á að að minnsta kosti annar tveggja ósamrýmanlegra atburða eigi sér stað eru summa líkinda hvors atburðar fyrir sig.

prófvíxlun (test cross)

Víxlun milli einstaklings sem tjáir ríkjandi eiginleika en hefur óþekkta arfgerð og arfhreins víkjandi einstaklings; svipgerðir afkvæmanna sýna hvort óþekkta foreldrið er arfblendið eða arfhreint fyrir ríkjandi eiginleikanum.

eiginleiki (trait)

Breytileiki í útliti arfgengs einkennis.

X-tengdur (X-linked)

Um gen sem er til staðar á X-litningi en ekki á Y-litningi.