Samantekt kaflans

Samantekt kaflans

8.1 Axlargrindin

Axlargrindin er mynduð af viðbeini og herðablaði og tengir hvorn efri útlim við ásgrindina. Viðbeinið liggur framan til og bringubeinsendi þess liðast við bringubeinshaldið í bringu- og viðbeinsliðnum. Bringubeinsendinn er einnig festur við fyrsta rif með rifs- og viðbeinsbandinu. Axlarhyrnuendi viðbeinsins liðast við axlarhyrnu herðablaðsins í axlarhyrnu- og viðbeinsliðnum. Þessi endi er jafnframt festur við krummahyrnu herðablaðsins með krummaklakks- og viðbeinsbandinu sem styður liðinn óbeint. Viðbeinið styður herðablaðið, flytur þunga og krafta frá efri útlimnum til bolsins og verndar taugar og æðar undir því.

Herðablaðið liggur aftan til í axlargrindinni. Það tengir efri útliminn við viðbeinið og tekur þátt í myndun axlarliðarins. Þetta þríhyrnda bein hefur þrjár brúnir: miðlæga, hliðlæga og efri brún. Ofanherðablaðsskarðið liggur á efri brúninni. Herðablaðið hefur einnig þrjú horn, þar af efra og neðra horn, en liðskál herðablaðsins er í þriðja horninu. Aftan til skilur herðablaðskamburinn ofankambsgróf og neðankambsgróf að og gengur síðan hliðlægt út í axlarhyrnuna. Undirherðablaðsgrófin liggur á fremri fleti herðablaðsins. Krummahyrnan gengur fram undir hliðlægan enda viðbeinsins.

8.2 Bein efri útlims

Hvor efri útlimur skiptist í þrjú svæði og inniheldur 30 bein. Upphandleggurinn liggur milli axlar- og olnbogaliðar og inniheldur upphandleggsbeinið. Á nærenda þess eru höfuðið, sem liðast við herðablaðið í axlarliðnum, stærri og minni hnjótur, sem millihnjótsgrófin skilur að, og líffærafræðilegi hálsinn og skurðhálsinn. Á hlið upphandleggsskaftsins er hrjúft axlarvöðvahrjón. Fjærendinn er flatur og myndar hliðlægan ofankylfukamb sem endar við litla hliðlæga ofankylfuhnjótinn. Miðlægt er stóri miðlægi ofankylfuhnjóturinn. Liðfletir fjærendans eru trissan miðlægt og kollurinn hliðlægt. Krummatindsgróf, sveifargróf og olnbogatindsgróf taka við beinum framhandleggsins þegar olnboginn er beygður og réttur.

Framhandleggurinn liggur milli olnbogaliðar og úlnliðs og inniheldur ölnina miðlægt og sveifina hliðlægt, þumalsmegin. Olnbogaliðurinn myndast þar sem trissa upphandleggsbeinsins liðast við trissuskarð ölnarinnar og kollur upphandleggsbeinsins við sveifarhöfuðið. Nærliður sveifar og ölnar er milli sveifarhöfuðs og sveifarskarðs ölnarinnar. Á nærenda ölnarinnar eru einnig olnbogatindurinn aftan til og krummatindurinn og ölnarhrjónið framan til. Mjóa svæðið neðan við sveifarhöfuðið er sveifarhálsinn og neðan hans er sveifarhrjónið. Skaft beggja beina hefur millibeinabrún og á fjærenda hvors þeirra er oddmjór stíltindur. Fjærliður sveifar og ölnar liggur milli ölnarhöfuðs og ölnarskarðs sveifarinnar. Fjærendi sveifarinnar liðast við nærröð úlnliðsbeinanna en ölnin gerir það ekki.

Grunnur handarinnar er myndaður af átta úlnliðsbeinum í tveimur röðum. Í nærröð eru nökkvabein, mánabein, strýtubein og baunarbein frá hliðlægri til miðlægrar hliðar. Nökkvabein, mánabein og strýtubein taka þátt í myndun sveifar- og úlnliðsliðarins. Í fjærröð eru krókbein, kollbein, geirstúflingsbein og geirstúfsbein frá miðlægri til hliðlægrar hliðar. Framan á krókbeininu er áberandi krókur. Nær- og fjærröðin liðast saman í miðúlnliðsliðnum. Úlnliðsbeinin og beygjuhald úlnliðs mynda einnig úlnliðsgöngin.

Miðhandarbeinin fimm mynda lófann. Þau eru númeruð 1–5 frá þumalsmegin. Fyrsta miðhandarbeinið er mjög hreyfanlegt en hin beinin eru tengd saman sem hópur. Fingurnir eru einnig númeraðir 1–5 og þumallinn er númer 1. Í fingrum og þumli eru samtals 14 kjúkur. Þumallinn hefur nær- og fjærkjúku en hver hinna fingranna hefur nær-, mið- og fjærkjúku.

8.3 Bein mjaðmagrindar og grindin

Bein mjaðmagrindar tengja neðri útlimina við ásgrindina. Hvort mjaðmagrindarbein liðast aftan til við spjaldbeinið, sem tilheyrir ásgrindinni, í spjald- og mjaðmarbeinsliðnum. Hægra og vinstra mjaðmagrindarbein mætast framan til og tengjast í klyftasambryskjunni. Mjaðmagrindarbeinin ásamt spjaldbeini og rófubeini mynda grindina, sem hallar greinilega fram. Meginhlutverk grindarinnar er að styðja efri hluta líkamans og flytja líkamsþunga yfir á neðri útlimina. Fjölmargir vöðvar festast einnig við hana.

Mjaðmagrindarbeinið skiptist í mjaðmarbein, setbein og klyftabein. Mjaðmarbeinið myndar stóran, blævængslaga hluta þess og efri brúnin nefnist mjaðmarbeinskambur. Á endum kambsins eru efri fremri og efri aftari mjaðmarbeinsnibba og neðan þeirra neðri fremri og neðri aftari mjaðmarbeinsnibba. Eyrnalaga flötur mjaðmarbeinsins liðast við spjaldbeinið og myndar spjald- og mjaðmarbeinsliðinn. Miðlægur flötur efri hlutans myndar mjaðmarbeinsgrófina og bogalínan afmarkar hana að neðan. Á aftari brún mjaðmarbeinsins er stóra setbeinsskarðið.

Setbeinið myndar neðri aftari hluta mjaðmagrindarbeinsins. Á því er breið setbeinshrjóna sem ber líkamsþunga þegar setið er. Setbeinsálman gengur fram og upp. Á aftari brún setbeinsins eru grunnt litla setbeinsskarðið og setbeinsnibban sem skilur stóra og litla setbeinsskarðið að.

Klyftabeinið myndar fremri hluta mjaðmagrindarbeinsins. Bolur þess liðast við klyftabein gagnstæðrar hliðar í klyftasambryskjunni og ofan á bolnum er klyftabeinshnjótur. Efri klyftabeinsálman tengir klyftabeinið við mjaðmarbeinið og efri flötur hennar myndar kambalínu klyftabeins. Neðri klyftabeinsálman gengur niður og til hliðar. Klyftasambryskjan, bolir beggja klyftubeina og neðri klyftabeinsálmurnar mynda klyftabeinsbogann. Neðri klyftabeinsálman sameinast setbeinsálmunni í set- og klyftabeinsálmu. Klyftabeinshornið myndast þar sem hægri og vinstri set- og klyftabeinsálmur mætast miðlægt.

Hliðlægt á mjaðmagrindarbeininu er bollalaga augnkarlinn sem tekur þátt í myndun mjaðmarliðarins. Stóra opið framan til nefnist mjaðmargat. Fremra og aftara spjald- og mjaðmarbeinsliðbandið styðja spjald- og mjaðmarbeinsliðinn. Spjaldbeinið tengist einnig mjaðmagrindarbeininu með spjald- og setbeinsnibbubandinu, sem festist við setbeinsnibbuna, og spjald- og setbeinshrjónubandinu, sem festist við setbeinshrjónuna. Þessi liðbönd taka þátt í myndun stóra og litla setbeinsholsins.

Breiða rýmið í efri hluta grindarinnar nefnist stærri grind en mjórra rýmið neðan hennar minni grind. Grindarbrúnin eða grindarinngangurinn skilur svæðin að og neðra op grindarinnar nefnist grindarútgangur. Grind kvenna er breiðari en grind karla til að auðvelda fæðingu, hefur stærra klyftabeinshorn og breiðara stóra setbeinsskarð.

8.4 Bein neðri útlims

Neðri útlimurinn skiptist í þrjú svæði: læri milli mjaðmar- og hnéliðar, fótlegg milli hné- og ökklaliðar og fót fjær ökklanum. Í hvorum neðri útlim eru 30 bein: lærleggur, hnéskel, sköflungur, dálkur, sjö háristarbein, fimm framristarbein og 14 tákjúkur.

Lærleggurinn er eina beinið í lærinu. Ávalt höfuðið liðast við augnkarl mjaðmagrindarbeinsins og myndar mjaðmarliðinn. Á höfðinu er lærleggshöfuðsdæld þar sem liðband lærleggshöfuðsins festist. Mjór hálsinn tengist að neðan stærri og minni lærhnútu. Milli þeirra liggja millilærhnútalínan framan á lærleggnum og stærri millilærhnútakamburinn aftan á honum. Aftan á lærleggsskaftinu eru þjóvöðvahrjónan ofarlega og hrjúflínan á miðju skaftinu. Breikkaður fjærendinn hefur þrjá liðfleti: miðlæga og hliðlæga hnúfu og hnéskeljarflötinn. Ytri brúnir hnúfanna eru miðlæg og hliðlæg gnípa og aðfærsluvöðvahnjóturinn liggur ofan á miðlægu gnípunni.

Hnéskelin er sinabein sem liggur inni í vöðvasin. Hún liðast við hnéskeljarflöt framan á fjærenda lærleggsins og ver þannig sinina gegn núningi við lærlegginn.

Í fótleggnum liggur stóri sköflungurinn miðlægt og granni dálkurinn hliðlægt. Sköflungurinn ber líkamsþunga en dálkurinn ekki. Millibeinabrún hvors beins er festistaður millibeinahimnu fótleggsins, bandvefsþynnunnar sem tengir sköflung og dálk.

Á nærenda sköflungsins eru breikkaðar miðlæg og hliðlæg hnúfa sem liðast við samsvarandi hnúfur lærleggsins og mynda hnéliðinn. Milli sköflungshnúfanna er millihnúfuhæðin. Framan á nærendanum er sköflungshrjónan sem heldur áfram niður í fremri brún sköflungsins. Aftan til er bogadregin sólavöðvalína. Beinútvíkkunin miðlægt á fjærendanum nefnist miðlæg hnyðja en grófin hliðlægt dálksskarð.

Dálkshöfuðið myndar nærenda dálksins og liðast við neðri flöt hliðlægrar hnúfu sköflungsins. Fjærendi dálksins liðast við dálksskarð sköflungsins og breikkaði fjærendinn myndar hliðlægu hnyðjuna.

Háristarbeinin sjö mynda aftari hluta fótarins. Valan liðast að ofan við fjærenda sköflungsins, miðlægu hnyðju hans og hliðlæga hnyðju dálksins og myndar ökklaliðinn. Að neðan liðast hún við hælbeinið og völustoð hælbeinsins styður hana. Framan við völuna er bátsbeinið og framan við það miðlæga kílbeinið, millikílbeinið og hliðlæga kílbeinið. Teningsbeinið liggur framan við hælbeinið.

Framristarbeinin fimm mynda fremri hluta fótarins. Grunnar þeirra liðast við teningsbein eða kílbein og höfuðin á fjærendum þeirra við nærkjúkur tánna. Stóratáin, tá 1, hefur nær- og fjærkjúku en hinar tærnar hafa nær-, mið- og fjærkjúku.

8.5 Þroskun útlimagrindarinnar

Bein útlimagrindarinnar verða til úr bandvefskími fósturvísisins. Útlimaknappar koma fram undir lok fjórðu viku. Endakambur útlags á enda útlimaknappsins örvar vöxt og lengingu útlimsins. Á sjöttu viku verður fjærendi útlimaknappsins spaðalaga og stýrður frumudauði aðskilur fingur og tær sem eru að myndast. Jafnframt byrjar bandvefskímið í útlimaknappinum að sérhæfast í glærbrjósk og myndar mót fyrir framtíðarbein. Á sjöundu viku snúast efri útlimirnir til hliðar en þeir neðri miðlægt og komast þannig í endanlega stöðu.

Brjóskbeinmyndun, þar sem glærbrjóskmóti er breytt í bein, hefst í flestum beinum útlimagrindarinnar fyrir tólftu viku fósturþroska. Fyrst myndast frumbeinmyndunarmiðja í beinskaftinu og síðar ein eða fleiri síðkomnar beinmyndunarmiðjur í beinendunum. Kastþynna skilur hverja síðkomna beinmyndunarmiðju frá frumbeinmyndunarmiðjunni. Áframhaldandi vöxtur brjósks kastþynnunnar lengir beinið. Þegar kastþynnan hverfur renna beinhlutarnir saman í eitt fullþroskað bein.

Viðbeinið myndast með himnubeinmyndun þar sem bandvefskími er breytt beint í beinvef. Beinmyndun í viðbeininu hefst á fimmtu þroskaviku og heldur áfram til 25 ára aldurs.