8.3 Bein mjaðmagrindar og grindin

Hvor helmingur mjaðmagrindarinnar er myndaður af einu mjaðmagrindarbeini, sem einnig ber heitið hlaun, og er festistaður fyrir neðri útlim sömu hliðar. Hvort mjaðmagrindarbein tengist síðan tryggilega ásgrindinni með liðtengingu við spjaldbein hryggsúlunnar. Hægra og vinstra mjaðmagrindarbeinið mætast einnig að framan og tengjast þar hvort öðru. Beinagrind grindarinnar er öll sú bygging sem mjaðmagrindarbeinin tvö, spjaldbeinið og rófubeinið, sem tengist neðan við spjaldbeinið, mynda saman (mynd 8.12).

Mjaðmagrindarbeinið, eða hlaunin, myndar þann hluta grindarinnar sem tilheyrir beinum mjaðmagrindar. Mjaðmagrindarbeinin tvö eru stór og bogin og mynda hliðar- og framhluta grindarinnar. Hvert mjaðmagrindarbein fullorðins einstaklings myndast úr þremur aðskildum beinum sem renna saman seint á unglingsárum. Þessir beinhlutar eru mjaðmarbein, setbein og klyftabein (lífbein) (mynd 8.13). Heitin eru áfram notuð um þrjú svæði mjaðmagrindarbeins fullorðinna.

Mjaðmarbeinið er viftulaga efra svæði og myndar stærsta hluta mjaðmagrindarbeinsins. Það tengist spjaldbeininu tryggilega í að mestu óhreyfanlegum spjald- og mjaðmarbeinslið (sjá mynd 8.12). Setbeinið myndar aftari og neðri hluta hvors mjaðmagrindarbeins og styður líkamann í sitjandi stöðu. Klyftabeinið myndar fremri hluta mjaðmagrindarbeinsins. Það sveigist miðlægt og tengist klyftabeini gagnstæðrar hliðar í sérhæfðum lið sem nefnist klyftasambryskja.

Þegar þú leggur hendurnar á mittið finnur þú bogadregna efri brún mjaðmarbeinsins við mittislínuna (sjá mynd 8.13). Þessi bogadregna efri brún nefnist mjaðmarbeinskambur. Ávalur fremri endi kambsins er efri fremri mjaðmarbeinsnibba. Þetta mikilvæga beinakenni má þreifa framan og til hliðar á mjöðminni. Neðan við efri fremri mjaðmarbeinsnibbuna er ávöl beinbunga sem nefnist neðri fremri mjaðmarbeinsnibba. Á báðum þessum nibbum festast lærvöðvar. Aftan til sveigist mjaðmarbeinskamburinn niður og endar í efri aftari mjaðmarbeinsnibbu. Vöðvar og liðbönd umlykja þetta beinakenni án þess að hylja það og því getur myndast dæld eða „spékoppar“ á mjóbakinu. Neðar liggur neðri aftari mjaðmarbeinsnibban. Hún er við neðri enda stórs, hrjúfs svæðis sem nefnist eyrnalaga flötur mjaðmarbeinsins. Hann liðtengist eyrnalaga fleti spjaldbeinsins og myndar spjald- og mjaðmarbeinsliðinn. Á efri og neðri aftari mjaðmarbeinsnibbunum festast vöðvar og mjög sterk liðbönd sem styðja liðinn.

Setbeinið myndar aftari og hliðlæga hluta mjaðmagrindarbeinsins (sjá mynd 8.13). Stóra, hrjúfa svæðið neðst á setbeininu nefnist setbeinshrjóna. Þar festast aftari lærvöðvar og svæðið ber jafnframt líkamsþungann þegar setið er. Þú getur fundið setbeinshrjónuna með því að velta grindinni lítillega fram og aftur á stólsetu. Frá setbeinshrjónunni gengur mjótt beinsvæði upp og fram og nefnist setbeinsálma. Lítillega bogadregna aftari brún setbeinsins ofan við setbeinshrjónuna nefnist litla setbeinsskarð. Beinútskotið milli litla og stóra setbeinsskarðsins nefnist setbeinsnibba.

Klyftabeinið myndar fremri hluta mjaðmagrindarbeinsins (sjá mynd 8.13). Stækkaði miðlægi hlutinn nefnist bolur klyftabeinsins. Ofan á bolnum er lítil beinbunga sem nefnist klyftabeinshnjótur. Efri klyftabeinsálman gengur til hliðar frá bolnum og tengist mjaðmarbeininu. Mjói kamburinn eftir efri brún álmunnar nefnist kambalína klyftabeinsins.

Grindin samanstendur af fjórum beinum: hægra og vinstra mjaðmagrindarbeini, spjaldbeini og rófubeini (sjá mynd 8.12). Hún gegnir nokkrum mikilvægum hlutverkum. Meginhlutverk hennar er að bera þunga efri hluta líkamans þegar setið er og flytja þungann yfir á neðri útlimi þegar staðið er. Hún er festistaður vöðva bols og neðri útlima og verndar jafnframt innri grindarholslíffæri. Í líffærafræðilegri stöðu hallar grindin fram. Þá liggja efri fremri mjaðmarbeinsnibburnar og klyftabeinshnjótarnir í sama lóðrétta plani og fremra, innra yfirborð spjaldbeinsins snýr fram og niður.

Nokkur liðbönd tengja saman bein grindarinnar (mynd 8.14). Sterk liðbönd milli spjaldbeins og mjaðmarbeins styðja að mestu óhreyfanlegan spjald- og mjaðmarbeinsliðinn. Fremra spjald- og mjaðmarbeinsliðbandið liggur framan á liðnum en aftara spjald- og mjaðmarbeinsliðbandið aftan á honum. Tvö önnur liðbönd liggja einnig milli spjaldbeins og mjaðmagrindarbeins. Spjald- og setbeinsnibbubandið liggur frá spjaldbeini að setbeinsnibbu en spjald- og setbeinshrjónubandið frá spjaldbeini að setbeinshrjónu. Liðböndin styðja spjaldbeinið og halda því að mestu kyrru þegar það ber líkamsþungann.

Rýminu innan beinagrindar grindarinnar er skipt í tvö svæði (mynd 8.15). Breiða efra svæðið, sem afmarkast til hliðanna af stórum, viftulaga efri hluta mjaðmagrindarbeinsins, nefnist stærri grind (stærra grindarhol; fölsk grind). Hlutar smáþarma og ristils liggja á þessu breiða svæði. Þar sem það tengist kviðarholinu nánar er það stundum nefnt fölsk grind. Neðar liggur mjórra og ávalara rými sem nefnist minni grind (minna grindarhol; sönn grind). Þar eru þvagblaðra og önnur grindarholslíffæri og því er svæðið einnig nefnt sönn grind. Grindarbrúnin, eða grindarinngangurinn, myndar efri mörk minni grindarinnar og aðskilur hana frá stærri grindinni. Grindarbrúnin afmarkast að framan af efri brún klyftasambryskjunnar. Þaðan liggja mörkin eftir kambalínu klyftabeins og bogalínu mjaðmarbeins að frambrún efri hluta spjaldbeinsins aftan til. Neðri mörk minna grindarholsins mynda grindarútganginn. Þetta stóra op afmarkast að framan af neðri brún klyftasambryskjunnar og að aftan af set- og klyftabeinsálmunni, setbeinshrjónunni, spjald- og setbeinshrjónubandinu og neðsta enda rófubeinsins. Vegna framhalla grindarinnar hallar minni grindin einnig frá grindarinngangi, sem liggur framar og ofar, að grindarútgangi, sem liggur aftar og neðar.

Munur á grind fullorðinna kvenna og karla tengist hlutverki hennar og líkamsstærð. Bein grindar karla eru almennt þykkari og þyngri og aðlöguð að því að styðja við þyngri líkamsbyggingu og sterkari vöðva. Stóra setbeinsskarðið er mjórra og dýpra hjá körlum en hjá konum. Grind kvenna er aðlöguð að fæðingu og því breiðari en grind karla, eins og fjarlægðin milli efri fremri mjaðmarbeinsnibbanna sýnir (sjá mynd 8.15). Setbeinshrjónur kvenna liggja einnig fjær hvor annarri og því er grindarútgangurinn stærri. Vegna þessarar auknu breiddar er klyftubeinshornið stærra hjá konum, yfir 80 gráður, en hjá körlum, þar sem það er undir 70 gráðum. Spjaldbein kvenna er breiðara, styttra og minna bogið og frambrún efri hluta þess skagar skemur inn í grindarholið. Grindarinngangur kvenna er því ávalari eða sporöskjulaga en hjá körlum. Minna grindarhol kvenna er einnig víðara og grynnra en mjórra, dýpra og trektlaga minna grindarhol karla. Vegna þessa greinilega munar gefur mjaðmagrindarbeinið nákvæmari vísbendingu um líffræðilegt kyn en nokkurt annað bein líkamans. Tafla 8.1 dregur saman almennan mun á grind kvenna og karla.