1010 Vöðvavefur

Lykilhugtök

Lykilhugtök

asetýlkólín (ACh): taugaboðefni sem binst viðtökum á hreyfiþynnu og kemur af stað afskautun

aktín: prótín sem myndar megnið af grönnum vöðvaþráðlum í vöðvalið vöðvaþráðar

boðspenna: spennubreyting yfir frumuhimnu sem verður við áreiti og veldur því að rafboð berst áfram; einkennir taugafrumur og vöðvaþræði

loftháð öndun: myndun ATP í nærveru súrefnis

nýæðamyndun: myndun háræðaneta

sinafell: breið, sinalík bandvefsþynna sem festir beinagrindarvöðva við annan beinagrindarvöðva eða bein

ATPasi: ensím sem vatnsrýfur ATP og myndar ADP

rýrnun: tap byggingarpróteina úr vöðvaþráðum

sjálfvirkni hjartans: geta hjartans til að stjórna samdráttum sínum

kalmódúlín: stýriprótín sem auðveldar samdrátt sléttra vöðva

hjartavöðvi: þverrákóttur vöðvi í hjarta; frumurnar tengjast með milliskífum og eru undir stjórn gangráðsfruma en dragast saman sem ein heild og dæla blóði um blóðrásarkerfið. Hjartavöðvi er ekki undir viljastýringu.

sammiðjusamdráttur: vöðvasamdráttur sem styttir vöðvann svo hann hreyfir álag

samdráttarhæfni: geta til að styttast og dragast kröftuglega saman

samdráttarskeið: sá fasi vöðvavipru þegar spenna eykst

fosfórkreatín: fosfatsamband sem geymir orku frá ATP og flytur hana til vöðvans

þéttibolur: bygging í vöðvafrymi sem tengist vöðvafrumuhimnunni og styttir vöðvann þegar grannir þræðir renna fram hjá sverum þráðum

afskautast: að minnka spennumun milli innra og ytra borðs frumuhimnu, eða vöðvafrumuhimnu í vöðvaþræði, svo himnan verði minna neikvæð að innan en í hvíld

hnoðtengi: frumutengi sem festir enda hjartavöðvaþráða saman og gerir samdrátt mögulegan

frámiðjusamdráttur: vöðvasamdráttur þar sem vöðvinn lengist þegar spennan minnkar

fjaðurleiki: geta til að teygjast og ná aftur fyrri lögun

vöðvaþráðahula: laus og vatnsríkur bandvefur sem umlykur hvern vöðvaþráð í beinagrindarvöðva

vöðvahula: ysta bandvefslagið umhverfis beinagrindarvöðva

ertanleiki: geta til að svara taugaörvun

tenging örvunar og samdráttar: atburðarás frá boði hreyfitaugafrumu til beinagrindarvöðvaþráðar þar til vöðvaliðir þráðarins dragast saman

teygjanleiki: geta til að lengjast eða teygjast

vöðvaknippi: knippi vöðvaþráða innan beinagrindarvöðva

hraður glýkólýtískur (FG) vöðvaþráður: vöðvaþráður sem nýtir fyrst og fremst loftfirrt sykurrof

hraður oxandi (FO) vöðvaþráður: milliþráður sem er að eiginleikum á milli hægra oxandi og hraðra glýkólýtískra vöðvaþráða

bandvefsmyndun: þegar örvefur kemur í stað vöðvaþráða

sykurrof: loftfirrt niðurbrot glúkósa sem myndar ATP

stigbreytt vöðvasvar: breyting á styrk samdráttar

frumufjölgun: ferli þar sem ein fruma skiptir sér og myndar nýjar frumur

ofstæling: óeðlilega mikil vöðvaspenna í hvíld

ofvöxtur: aukning byggingarpróteina í vöðvaþráðum

slekja: óeðlilega lítil vöðvaspenna í hvíld vegna þess að vægir samdrættir í hvíld eru ekki til staðar

milliskífa: hluti vöðvafrumuhimnu sem tengir hjartavöðvafrumur saman og inniheldur gatatengi og hnoðtengi

jafnlengdarsamdráttur: vöðvasamdráttur án breytingar á lengd vöðvans

jafnspennusamdráttur: vöðvasamdráttur sem felur í sér breytingu á lengd vöðvans

mjólkursýra: afurð loftfirrts sykurrofs

krækjubrýr: undirflokkur krossbrúa þar sem aktín og mýósín haldast læst saman

biðskeið: tímabil vöðvavipru þegar enn verður enginn samdráttur

hreyfiþynna: sá hluti vöðvafrumuhimnu vöðvaþráðar sem er við taugavöðvamót og hefur viðtaka fyrir taugaboðefnið asetýlkólín

hreyfieining: hreyfitaugafruma og sá hópur vöðvaþráða sem hún ítaugar

vöðvaspenna: kraftur sem samdráttur vöðva myndar; verður til bæði í jafnspennu- og jafnlengdarsamdrætti

vöðvaspenna í hvíld: vægir vöðvasamdrættir sem eiga sér stað þegar vöðvinn veldur engri hreyfingu

vöðvakímfruma: vöðvamyndandi stofnfruma

vöðvaþræðlingur: langt, sívalt frumulíffæri sem liggur langsum í vöðvaþræðinum og inniheldur vöðvaliðina

vöðvarit: rit sem sýnir spennubreytingu við vöðvavipru

mýósín: prótín sem myndar megnið af sverum, sívölum vöðvaþráðlum í vöðvalið vöðvaþráðar

vöðvapípa: fjölkjarna samfruma sem myndast við samruna margra vöðvakímfruma

taugavöðvamót (NMJ): taugamót milli símaenda hreyfitaugafrumu og þess hluta vöðvaþráðahimnunnar sem hefur viðtaka fyrir asetýlkólín sem taugaendinn losar

taugaboðefni: boðefni sem taugaendar losa; það binst viðtökum á markfrumum og virkjar þá

súrefnisskuld: súrefnismagn sem þarf eftir samdrátt til að bæta upp ATP-myndun án súrefnis

taktskapandi fruma: fruma sem kemur af stað boðspennum í sléttum vöðva

æðagrannfruma: stofnfruma sem endurnýjar sléttvöðvafrumur

vöðvaknippishula: bandvefur sem umlykur og bindur beinagrindarvöðvaþræði saman í vöðvaknippi innan beinagrindarvöðva

aflslag: hreyfing mýósíns sem togar aktín inn á við, í átt að M-línu

pýróþrúgusýra: afurð sykurrofs sem nýta má í loftháðri öndun eða umbreyta í mjólkursýru

stigvaxandi virkjun hreyfieininga: fjölgun hreyfieininga sem taka þátt í samdrætti

slökunarskeið: tímabil eftir samdrátt vöðvavipru þegar spennan minnkar

vöðvafrumuhimna: frumuhimna beinagrindarvöðvaþráðar

vöðvaliður: starfseining beinagrindarvöðva sem endurtekur sig langsum og inniheldur öll samdráttarprótín og tengd prótín sem koma við sögu í samdrætti

aldurstengd vöðvarýrnun (sarcopenia): vöðvarýrnun sem tengist aldri

vöðvafrymi: umfrymi vöðvafrumu

vöðvafrymisnet (SR): sérhæft, slétt frymisnet sem geymir, losar og tekur aftur upp Ca⁺⁺-jónir

fylgifruma: stofnfruma sem hjálpar til við að gera við vöðvafrumur

beinagrindarvöðvi: þverrákóttur fjölkjarna vöðvi sem þarf boð frá taugakerfinu til að hefja samdrátt; flestir beinagrindarvöðvar teljast viljastýrðir vöðvar sem hreyfa bein og valda hreyfingu

hægur oxandi (SO) vöðvaþráður: vöðvaþráður sem nýtir fyrst og fremst loftháða öndun

sléttur vöðvi: óþverrákóttur einkjarna vöðvi sem er í húð við hársekki og hjálpar til við að flytja efni um veggi innri líffæra, æða og ganga líkamans

fósturliðir: frumukekkir í miðlagi beggja vegna taugapípunnar

teygju–slökunarsvar: slökun sléttvöðvavefs eftir teygju

taugamótaglufa: bil milli símaenda og hreyfiþynnu

T-pípla: innfelling vöðvafrumuhimnunnar inn í frumuna

fullkominn samrunasamdráttur: samfelldur, samrunninn samdráttur

sver þráður: sverir mýósínþræðir með mörgum hausum sem ganga út frá miðju vöðvaliðarins í átt að Z-skífum en ná ekki alveg að þeim

grannur þráður: grannir aktínþræðir ásamt trópónín–trópómýósínflóka sem ganga frá Z-skífum að miðju vöðvaliðarins

tröppuáhrif (treppe): þrepaskipt aukning samdráttarspennu

þrenna: ein T-pípla og tvær endahítar saman

trópómýósín: stýriprótín sem hylur mýósínbindiset og kemur í veg fyrir að aktín bindist mýósíni

trópónín: stýriprótín sem binst aktíni, trópómýósíni og kalsíumjónum

vöðvavipra: einn samdráttur sem ein boðspenna veldur

taugasímsbunga: bunga á taugasíma sem losar taugaboðefni í taugamótaglufu

innyflavöðvi: sléttur vöðvi í veggjum innyflalíffæra

spennustýrð natríumgöng: himnuprótín sem mynda göng sem opnast við nægilega spennubreytingu og koma af stað boðspennu og leiða hana þegar Na⁺-jónir streyma inn um göngin

bylgjusamlagning: samlagning taugaboða sem berast hvert á eftir öðru þannig að samdráttur verður kröftugri