11 Inngangur að mannslíkamanum

Lykilhugtök

Lykilhugtök

kvið- og grindarhol: undirskipting fremra (kviðlæga) líkamsholsins sem geymir iðrin í kvið og grind

uppbygging: myndun flóknari sameinda úr einfaldari sameindum

líffærafræðileg staða: stöðluð viðmiðunarstaða sem notuð er til að lýsa staðsetningu og stefnu á mannslíkamanum

líffærafræði: vísindagrein sem rannsakar lögun og samsetningu líkamsbygginga

fremri: lýsir framhlið líkamans eða stefnu í átt að henni; einnig nefndur kviðlægur

fremra líkamshol: stærra líkamsholið, sem liggur framan við aftara (baklæga) líkamsholið; nær yfir hálahimnuklædd fleiðruhol lungnanna, gollurshússhol hjartans og lífhimnuhol líffæranna í kvið og grind; einnig nefnt kviðlægt líkamshol

niðurbrot: sundrun flóknari sameinda í einfaldari sameindir

dauslægur: lýsir stöðu neðan við eða neðar en annar hluti líkamans, nær rófu eða í átt að henni (hjá mönnum er það rófubeinið, neðsti hluti hryggsúlunnar); einnig nefndur neðri

fruma: smæsta eining allra lífvera sem getur starfað sjálfstætt; í dýrum inniheldur fruma umfrymi sem samanstendur af vökva og frumulíffærum

tölvusneiðmyndataka (CT): læknisfræðileg myndgreiningaraðferð þar sem tekin er tölvubætt þversniðsröntgenmynd

stjórnstöð: ber mæld gildi saman við eðlilegt bil; frávik virkja áhrifalíffæri

höfuðlægur: lýsir stöðu ofan við eða ofar en annar hluti líkamans; einnig nefndur efri

kúpuhol: undirskipting aftara (baklæga) líkamsholsins sem geymir heilann

djúplægur: lýsir stöðu fjær yfirborði líkamans

þroski: breytingar sem verða á lífveru á æviskeiði hennar

frumusérhæfing: ferli þar sem ósérhæfðar frumur sérhæfast að byggingu og starfsemi

fjarlægur: lýsir stöðu fjær festingu við líkamann eða bol hans

baklægur: lýsir bakhlið líkamans eða stefnu í átt að henni; einnig nefndur aftari

baklægt líkamshol: líkamshol aftan til sem geymir heila og mænu; einnig nefnt aftara líkamshol

áhrifalíffæri: líffæri sem getur valdið breytingu á gildi

ennissnið: tvívítt, lóðrétt snið sem skiptir líkamanum eða líffæri í fremri og aftari hluta

stórsæ líffærafræði: rannsókn stærri bygginga líkamans, yfirleitt með berum augum; einnig nefnd stórsæ líffærafræði

vöxtur: ferli þar sem stærð eykst

samvægi: stöðugt ástand líkamskerfa sem lífverur viðhalda

neðri: lýsir stöðu neðan við eða neðar en annar hluti líkamans, nær rófu eða í átt að henni (hjá mönnum er það rófubeinið, neðsti hluti hryggsúlunnar); einnig nefndur dauslægur

hliðlægur: lýsir hlið líkamans eða stefnu í átt að hlið hans

segulómun (MRI): læknisfræðileg myndgreiningaraðferð þar sem tæki myndar segulsvið til að fá nákvæmar sniðmyndir af innri byggingu líkamans

miðlægur: lýsir miðju líkamans eða stefnu í átt að miðju hans

efnaskipti: heild allra efnahvarfa líkamans

smásæ líffærafræði: rannsókn örsmárra bygginga líkamans með stækkun

neikvæð afturverkun: samvægiskerfi sem leitast við að koma jafnvægi á röskun í lífeðlisfræðilegu ástandi líkamans með því að koma í veg fyrir of mikil viðbrögð við áreiti, yfirleitt um leið og áreitið hverfur

eðlilegt bil: bil gilda umhverfis viðmiðunargildið sem kalla ekki fram viðbrögð stjórnstöðvarinnar

næringarefni: efni sem fæst úr mat og drykk og er nauðsynlegt fyrir afkomu mannsins

skásnið: tvívítt snið sem sker líkamann á ská og er hvorki samsíða né hornrétt á nokkurt hinna þriggja algengu sniða

líffæri: starfrænt afmörkuð bygging sem samanstendur af tveimur eða fleiri vefjagerðum

líffærakerfi: hópur líffæra sem vinna saman að tilteknu hlutverki

lífvera: lifandi vera með frumubyggingu sem getur sjálfstætt sinnt allri lífeðlisfræðilegri starfsemi sem er nauðsynleg fyrir líf

gollurshús: sekkur sem umlykur hjartað

lífhimna: hálahimna sem klæðir kvið- og grindarholið og þekur líffærin þar

lífeðlisfræði: vísindagrein sem rannsakar efnafræði, lífefnafræði og eðlisfræði líkamsstarfseminnar

snið: ímyndaður tvívíður flötur sem gengur í gegnum líkamann

fleiðra: hálahimna sem klæðir fleiðruholið og þekur lungun

jákvæð afturverkun: kerfi sem magnar breytingu á lífeðlisfræðilegu ástandi líkamans sem svar við áreiti

jáeindaskönnun (PET): læknisfræðileg myndgreiningaraðferð þar sem dreifing geislavirkra lyfja er rakin til að sýna efnaskipti og lífeðlisfræðilega starfsemi vefja

aftari: lýsir bakhlið líkamans eða stefnu í átt að henni; einnig nefndur baklægur

aftara líkamshol: aftara líkamsholið sem geymir heila og mænu; einnig nefnt baklægt líkamshol

þrýstingur: kraftur sem efni beitir þegar það er í snertingu við annað efni

andlitslega: með andlitið niður

nærlægur: lýsir stöðu nær festingu við líkamann eða bol hans

svæðalíffærafræði: rannsókn þeirra bygginga sem mynda tiltekin líkamssvæði

endurnýjun: ferli þar sem slitnum frumum er skipt út fyrir nýjar

æxlun: ferli þar sem nýjar lífverur verða til

svörun: geta lífveru eða kerfis til að laga sig að breytingum á aðstæðum

þykktarsnið: tvívítt, lóðrétt snið sem skiptir líkamanum eða líffæri í hægri og vinstri hluta

snið: í líffærafræði, einstakur flatur skurðflötur þrívíðrar byggingar

nemi: einnig nefndur viðtaki; miðlar mældu lífeðlisfræðilegu gildi til stjórnstöðvarinnar

hála: himna sem þekur líffæri og dregur úr núningi; einnig nefnd hálahimna

hálahimna: himna sem þekur líffæri og dregur úr núningi; einnig nefnd hála

viðmiðunargildi: kjörgildi lífeðlisfræðilegrar breytu; það gildi eða þrönga bil þar sem lífeðlisfræðileg breyta, svo sem blóðþrýstingur, helst stöðug og heilsusamlegust, það er innan samvægismarka sinna

mænuhol: undirskipting baklæga líkamsholsins sem geymir mænuna; einnig nefnt hryggjarhol

yfirborðslægur: lýsir stöðu nær yfirborði líkamans

efri: lýsir stöðu ofan við eða ofar en annar hluti líkamans; einnig nefndur höfuðlægur

baklega: með andlitið upp

kerfislíffærafræði: rannsókn þeirra bygginga sem mynda tiltekin líffærakerfi

brjósthol: undirskipting fremra (kviðlæga) líkamsholsins sem geymir hjarta, lungu, vélinda og barka

vefur: hópur svipaðra eða náskyldra frumna sem vinna saman að tilteknu hlutverki

lásnið: tvívítt, lárétt snið sem skiptir líkamanum eða líffæri í efri og neðri hluta

ómskoðun: notkun hátíðnihljóðbylgna til að gera byggingar undir húð sýnilegar, svo sem sinar og líffæri

kviðlægur: lýsir framhlið líkamans eða stefnu í átt að henni; einnig nefndur fremri

kviðlægt líkamshol: stærra líkamsholið, sem liggur framan við aftara (baklæga) líkamsholið; nær yfir hálahimnuklædd fleiðruhol lungnanna, gollurshússhol hjartans og lífhimnuhol líffæranna í kvið og grind; einnig nefnt fremra líkamshol

röntgengeisli: orkumikil rafsegulgeislun með stutta bylgjulengd sem getur smogið gegnum föst efni og jónað lofttegundir; notuð í læknisfræði sem greiningartæki til að gera líkamsbyggingar á borð við bein sýnilegar