Samantekt kafla

Samantekt kafla

11.1 Uppgangur og boðskapur íslams

Arabar í norðurhluta Arabíuskagans sameinuðust í öflugt herlið sem leitaði tækifæra til útþenslu á sama tíma og Býsansveldið og Sasanídaveldið stóðu höllum fæti. Snemma á sjöundu öld hafði Býsansveldið borið sigur úr býtum eftir langt og kostnaðarsamt stríð gegn Sasanídum. Staðgengilsherir frá norðurhluta Arabíuskagans börðust stundum fyrir hvorn stríðsaðila, en að stríðinu loknu voru báðir örmagna og fjárhagslega örþrota. Söguleg sameining Múhameðs á flestum arabísku ættbálkunum undir forystu eins leiðtoga og merkjum eingyðistrúar var aðeins upphafið að sögu íslams. Múhameð og fylgjendur hans neyddust til að flýja Mekka og halda til Medínu árið 622. Átök samfélaganna tveggja héldu áfram árum saman þar til íbúar Mekka tóku íslamstrú og Múhameð sneri sigri hrósandi aftur til borgarinnar. Þar með voru forsendur fyrir verulegri breytingu á valdajafnvægi svæðisins fyrir hendi.

11.2 Landvinningar arabískra múslima og fyrstu íslömsku ríkin

Innan einnar aldar frá dauða Múhameðs réð íslamskt ríki yfir stærsta heimsveldi þess tíma. Fyrst sameinaði það Arabíuskagann í Ridda-stríðunum og lagði síðan undir sig landsvæði sem hnignandi Býsansveldið og Sasanídaveldið höfðu áður ráðið. Úmajadar líktu eftir stjórnarháttum og menningu býsanskra og persneskra fyrirrennara sinna til að afla eigin stöðu lögmætis. Jafnframt tóku þeir að skilgreina hvað greindi íslamska menningu frá öðrum menningarheimum svæðisins. Þegar leið á valdatímann tóku þeir að veita íbúum af arabískum uppruna forréttindi og arabísvæða stjórnsýslu og starfsemi ríkisins í síauknum mæli. Landvinningamenn úr röðum arabískra múslima voru þó áfram minnihluti íbúanna og Úmajadar hvöttu hvorki fólk annarrar trúar til að taka íslamstrú né studdu slík trúskipti.

11.3 Íslamsvæðing og trúarstjórn í íslömskum ríkjum

Með landvinningum, trúskiptum og sambúð sköpuðu fyrstu Abbasiðarnir fjölmenningarlegt miðaldaveldi með miðstöð í nýrri höfuðborg sinni, Bagdad. Múslimar í Mið-Austurlöndum tileinkuðu sér hefðir Býsantíumanna og Persa frá síðfornöld áður en þeir leystu ríki þeirra af hólmi. Þeir breiddu arabíska menningu norður um svæðið og varðveittu og miðluðu þekkingu fornaldar. Þannig varð til blómleg menningarmiðstöð sem hafði umtalsverð áhrif á mannkynssöguna bæði á þessu tímabili og síðar. Trúskipti til íslams gengu áfram hægt. Menningarleg umskipti og aukinn vilji til að taka við trúskiptingum af öðrum uppruna en arabískum juku þó íslamsvæðingu um allt veldi Abbasiða, frá Spáni og Portúgal í vestri til Indlands í austri.