11.1 Uppgangur og boðskapur íslams
11.1 Uppgangur og boðskapur íslams
Námsmarkmið
Að þessum hluta loknum ættir þú að geta:
Frásögnin af Abraham, sem nefndur er Ibrahim í íslam, er mikilvæg. Hann aðhylltist eingyðistrú á tímum þegar þjóð hans hafði tekið upp fjölgyðistrú og farið að tilbiðja ýmis skurðgoð. Samkvæmt íslamskri hefð var hann jafnframt fyrstur manna til að setjast að þar sem Mekka reis síðar. Abraham kom þangað ásamt Hagar, ambátt sinni og hjákonu, og Ísmael syni þeirra. Þar reisti hann Kaaba-helgidóminn, sem múslimar líta á sem hús Guðs og helgasta stað íslams.
Múslimar trúa því að þegar kynslóðir liðu hafi afkomendur Ísmaels, Arabar, gleymt eingyðistrú sinni og tekið að tilbiðja skurðgoð. Þá hófst tímabil vanþekkingar sem nefnist jahiliyyah. Þannig var ástatt þar til Guð sendi nýjan spámann, Múhameð, til að leiðrétta trúariðkun þeirra og leysa þá úr vanþekkingu og vantrú. Að mati trúaðra er sagan um þetta fráhvarf og þessa frelsun jafnframt saga íslams.
Arabía í aðdraganda íslams
Frá sjónarhóli umheimsins virtist Arabíuskaginn á fimmtu og sjöttu öld CE vera jaðarsvæði við suðurmörk síðustu stórvelda fornaldar, Býsanska ríkisins (Rómaveldis) og Sasanídaveldisins (Persaveldis). Landið var harðbýlt víða; á skaganum voru mörg þurr svæði þar sem úrkoma, vatn og ræktanlegt land voru af skornum skammti. Enn í dag nær „Tóma hverfið“, Rubʽ al-Khali, yfir stóran hluta miðbiks Sádi-Arabíu. Þessi 250.000 fermílna sandeyðimörk er svo harðbýl að aðeins fáeinir arabískir ættbálkar draga þar fram lífið. Mörgum kann Arabíuskaginn því að virðast ólíklegur vettvangur fyrir uppgang valdamikils heimsveldis og einnar útbreiddustu trúarhefðar heims (Mynd 11.4).
Arabíuskaginn var þó fjölbreyttari en ætla mætti við fyrstu sýn. Á fimmtu, sjöttu og fyrri hluta sjöundu aldar bjuggu þar ólíkir ættbálkar. Frændsemisbönd tengdu þá oft saman, líkt og algengt er meðal hirðingja og hálfhirðingja um heim allan, en gátu jafnframt valdið sundrungu. Sagnfræðingar flokka þjóðir gjarnan saman vegna sameiginlegs tungumáls, búsetu á tilteknu landsvæði og sameiginlegra menningarþátta á borð við mat, klæðnað og trúariðkun. Þetta á til dæmis við um Kelta, Írókesa, Mongóla og Persa. Fyrir utan slík sameiginleg einkenni var þó fátt sem sameinaði þjóðir Arabíuskagans fyrir sjöundu öld. Samfélög svæðisins skiptust víða eftir ættbálkum sem kepptu sín á milli um völd, virðingu, áhrif og takmarkaðar auðlindir.
Stóru býsönsku og persnesku heimsveldin beint norðan við skagann áttu langa sögu útþenslu og átaka. Þrátt fyrir styrk sinn sóttist hvorugt eftir yfirráðum í Arabíu. Í augum þessara ríkja fornaldar var stór hluti Arabíu afskekkt jaðarsvæði, byggt flökkugjörnum og herskáum arabískum ættbálkum, og fátt hvatti þau til að beina útþenslustefnu sinni suður á bóginn. Svæðið bjó yfir fáum auðlindum sem gerðu landvinninga álitlega, þótt vesturhluti Arabíu gegndi hlutverki í ferðum kaupmannalesta sem fluttu varning milli austurs og vesturs.
Þrátt fyrir þetta átti svæðið sér fjölbreytta menningu og sögu. Bedúínar voru arabískir flökkuflokkar sem lifðu að mestu á kvikfjárhirðingu en sumir þeirra rændu einnig kaupmannalestir og réðust á föst byggðarlög. Margir Bedúínar og aðrir hálfflakknandi Arabar iðkuðu fjölgyðistrú, það er tilbeiðslu margra guða og gyðja sem oft voru talin verndargoð tiltekinna ættbálka eða staða. Fjölgyðistrú var þó ekki eina trúarformið á Arabíuskaganum. Eingyðistrú gyðingdóms og kristni var þar til staðar áður en íslam kom fram og hafði áhrif á mótun þess. Þrátt fyrir harðneskjulegt umhverfið voru raunar reist þar mikilvæg kristin klaustur á fornöld og síðfornöld. Þar gátu munkar helgað sig meinlætalífi fjarri veraldlegu amstri (Mynd 11.5).
Syðst á Arabíuskaganum, þar sem Jemen er nú, var konungsríkið Himyar. Stjórnendur þess réðu yfir sumum frjósömustu landsvæðum svæðisins. Efnahagur ríkisins byggðist á landbúnaðarafurðum, munaðarvöru á borð við reykelsi og myrru og milligöngu í viðskiptum við Austur-Afríku og um Indlandshaf. Himyarar og fyrirrennarar þeirra, Sabear, gegndu mikilvægu hlutverki í langviðskiptum. Þeir fluttu vörur frá Afríku og Asíu með úlfaldalestum meðfram vesturströnd Arabíu til markaða meðal annars í Alexandríu, Damaskus og Jerúsalem og enn lengra (Mynd 11.6). Menningaráhrif þeirra voru einnig mikil og nokkrir suðurarabískir ættbálkar tengdu sögu sína og uppruna beint við þessi virtu ríki. Ákvörðun stjórnenda Himyar um að taka upp gyðingdóm seint á fjórðu öld CE jók vægi eingyðistrúar á svæðinu.
Nyrst í Arabíu, við suðurmörk Býsanska ríkisins og Sasanídaveldisins, bjuggu þeir Arabar sem áttu mest og langvinnust samskipti við stórveldin tvö. Ættbálkar svæðisins höfðu lengi haft milligöngu um viðskipti milli Miðjarðarhafsheimsins og ríkja við Indlandshaf, en ættbálkar í Norður-Arabíu réðust jafnframt hvað oftast á kaupmannalestir sem fluttu vörur til og frá borgum heimsveldanna. Til að stemma stigu við árásunum á suðurmörkum sínum tóku bæði Býsansmenn og Persar tiltekin sambönd arabískra ættbálka í þjónustu sína. Þau mynduðu varnarsvæði milli búsettra íbúa og árásarmanna úr suðri. Þekktust voru sambönd Ghassanída og Lakhmída. Á sjöttu öld CE voru þau komin í þjónustu Býsansmanna annars vegar og Persa hins vegar og höfðu í vaxandi mæli tileinkað sér menningu þeirra.
Ghassanídar tóku upp marga þætti býsanskrar menningar, þar á meðal kristni. Raunar eru sum elstu varðveittu dæmin um arabískt letur frá sjöundu öld komin frá kristnum Aröbum. Býsönsku keisararnir veittu Ghassanídum einnig formlega viðurkenningu og umbun, að minnsta kosti um hríð. Í heimildum er stjórnandi Ghassanída nefndur phylarch, það er staðbundinn valdhafi eða höfðingi, og Justinianus keisari veitti honum heiðurstitla á sjöttu öld.
Lakhmídar komu sér fyrir í borginni Al-Hirah í miðhluta Íraks og voru viðurkenndir sem bandamenn Sasanída frá lokum fjórðu aldar (Mynd 11.7). Sumir Lakhmídar tóku upp nestoríska kristni og gátu, líkt og Ghassanídar, dafnað í skjóli stórveldisins um leið og þeir vörðu suðurmörk þess gegn öðrum Aröbum. Ættbálkasamböndin tvö voru þó meira en þjónar voldugra verndara sinna. Þau voru bandamenn sem nutu nægilegs sjálfstæðis til að samfélög þeirra gætu blómstrað. Fjárframlög og annar stuðningur stórveldanna gerðu þau öflugri en önnur sambönd arabískra ættbálka, og kristnitaka þeirra stuðlaði að frekari útbreiðslu eingyðistrúar á svæðinu.
Samskipti Býsansmanna og Sasanída voru þó iðulega spennuþrungin. Bæði heimsveldin vildu færa út áhrifasvæði sitt, áttust reglulega við í smærri átökum og reyndu að hafa afskipti af stjórnmálum hvors annars, meðal annars með stuðningi við keppinauta um hásætið. Slíkur fjandskapur var ekki nýr af nálinni á síðfornöld. Þegar Rómaveldi var enn óskipt og Parþaættin réð Persíu brutust reglulega út átök milli ríkjanna. Á sjöttu öld urðu átök stórveldanna tveggja þó sífellt kostnaðarsamari og áhættumeiri. Bæði ríkin höfðu miklu að tapa á opnu stríði og tókust því oft á fyrir milligöngu bandamanna sinna, einkum Ghassanída og Lakhmída. Fyrirkomulagið kom arabísku ættbálkunum vel meðan þeir fengu greiðslur og viðurkenningu fyrir hlutverk sitt. Í byrjun sjöundu aldar hafði þó margt breyst.
Á landamærasvæðum Býsanska ríkisins og Sasanídaveldisins brutust oft út átök. Það gerðist nokkrum sinnum á sjöttu öld, einkum í Írak og Armeníu á Kákasussvæðinu. Árið 602 blossuðu átökin hins vegar upp af fullum krafti. Máritíus Býsanskeisari hafði hjálpað Khosrow II Sasanídakonungi að endurheimta persneska hásætið og komið á friði milli ríkjanna, en eigin hermenn myrtu hann. Þeir settu Fókas til valda sem nýjan keisara. Khosrow sór að hefna Máritíusar og notaði valdaránið sem átyllu til að hefja það sem sagnfræðingar kalla „síðasta stórstríð fornaldar“ (Mynd 11.8).
Á árunum 602–628 háðu Býsansmenn og Persar mannskætt stríð sem hafði langvarandi afleiðingar fyrir allt svæðið. Í fyrri hluta þess yfirbuguðu Khosrow og Persar Býsansmenn og lögðu undir sig stóran hluta landsvæða þeirra við austanvert Miðjarðarhaf, þar á meðal Írak, Sýrland, Jórdaníu, Palestínu og síðast en ekki síst hið mikilvæga landbúnaðarhérað Egyptaland. Fókas glímdi við ólgu innan heimsveldisins auk stríðsins við Persa. Árið 610 steypti Heraklíus honum af stóli, lét taka hann af lífi og lýsti sjálfan sig keisara. Heraklíus var staðráðinn í að endurheimta töpuð landsvæði, koma á stöðugleika í ríkinu og endurreisa herinn til að mæta Persum. Honum tókst að leiða Býsansmenn til sigurs og binda enda á átökin árið 628 (Mynd 11.9).
Heraklíus og Býsansmenn gengu þó ekki svo langt að eyða Sasanídaættinni. Khosrow II var steypt af stóli í borgarastyrjöld við lok átakanna, en hvorugur aðilinn gat haldið áfram langri og kostnaðarsamri baráttu gegn hinum. Býsansmenn báru að lokum sigur úr býtum, en stríðið hafði hörmuleg áhrif á báða aðila í stjórnmálum, hermálum og efnahag. Þrátt fyrir afrek sín hafði Heraklíus beint allri athygli sinni og fjármunum ríkisins að stríðinu í stað þess að sinna stjórn heimsveldisins. Báðir aðilar höfðu misst gríðarlegan fjölda hermanna á rúmlega fimmtán ára átakatímabili. Þeir sem lifðu af voru stríðsþreyttir og reiðubúnir að láta af herþjónustu. Hvorugur aðilinn hafði fé til að endurreisa her sinn og varnir eftir að hafa varið svo stórum hluta auðlinda ríkisins til að vinna sigur og tryggja afkomu sína.
Þrátt fyrir sigur Býsansmanna olli ólgan því að stríðið hafði áhrif á marga þætti samfélagsins, þar á meðal getu ríkisins og aðalsins til að styðja fræðastarf, sagnaritun og listir. Tímabilið hefur því verið kallað „myrkar aldir Býsans“ vegna þess hve lítið af sagnaritum frá sjöundu og áttundu öld hefur varðveist. Landamærin færðust auk þess stöðugt og margir almennir borgarar, sem reyndu aðeins að lifa lífi sínu, hafa líklega lent sitt á hvað undir valdi stríðsaðilanna eftir því sem vígstaðan breyttist. Áframhaldandi styrjaldir hefðu tekið mikinn toll af fólki jafnvel á stöðum sem virtust öruggir, svo sem Jerúsalem, Antíokkíu og Damaskus.
Afleiðingar átakanna voru því víðtækar. Býsanski annálaritarinn Þeófanes skrifaði snemma á níundu öld um hvernig átökin hefðu breytt sambandi Býsansmanna og Araba árið 630–631, þar á meðal nær örugglega ættbálka á borð við Ghassanída sem höfðu notið sérstakra forréttinda og greiðslna frá ríkinu. Þeófanes skrifaði: „Nokkrir Arabar í nágrenninu fengu hóflega styrki frá keisurunum fyrir að gæta leiðanna um eyðimörkina. Geldingur kom til að greiða hermönnunum styrkina; en í þetta sinn, þegar Arabarnir komu að venju til að taka við sínum hlut, rak geldingurinn þá burt. ‚Stjórnandinn hefur varla efni á að greiða eigin hermönnum,‘ sagði hann, ‚hvað þá að gefa hundum sem þessum peninga.‘ Arabarnir urðu ævareiðir, fóru til félaga sinna og sýndu þeim leiðina til Gaza-héraðsins og vegina til Sínaí, þar sem auðæfin voru gríðarleg.“
Tímasetning og aðstæður þessara löngu lokaátaka milli Býsansmanna og Sasanída, ásamt því hve örmagna báðir aðilar stóðu eftir, skiptu einnig máli fyrir síðari atburði. Meðan athygli stórveldanna beindist að hinu mannskæða stríði þeirra á milli hafa stjórnendur þeirra líklega lítið hugsað um suðurmörkin. Á sama tíma sameinuðust Arabar í vesturhluta Arabíu í fyrsta sinn í sögunni fyrir tilstilli Múhameðs og íslams. Sú þróun hafði bein áhrif á afkomu hinna tveggja fornu heimsvelda.
Trúarhefð íslams
Meðan átök Býsansmanna og Sasanída geisuðu í byrjun sjöundu aldar varð vesturhluti Arabíu vettvangur tilurðar nýrra heimstrúarbragða. Þau mótuðust mjög af umhverfi, fólki og menningu Mið-Austurlanda á síðfornöld. Þessi trúarbrögð voru íslam, orð sem merkir „undirgefni [við hinn eina Guð]“. Íslam er eingyðistrú sem á margt sameiginlegt með gyðingdómi og kristni en hefur jafnframt mörg einkenni sem eiga rætur á Arabíuskaga. Með tímanum jók hún vægi menningar og hefða skagans.
Erfitt getur verið að öðlast skýra mynd af uppruna íslams og fyrstu áratugum þess. Margt af því sem við vitum um elsta samfélag múslima kemur úr heimildum innan samfélagsins sjálfs. Þar er oft gengið út frá því að lesandinn sé þegar trúaður og því sleppt mikilvægum smáatriðum. Þar sem margir voru ólæsir á þessum tíma og skráðu ekki sögu sína jafnóðum höfum við einnig færri heimildir utan trúarritanna til að styðjast við þegar við reynum að draga upp mynd af fortíðinni. Arabar lögðu mikla áherslu á að minnast atburða og fólks úr fortíð svæðisins, en miðluðu upplýsingunum fyrst og fremst með utanbókarlærdómi og munnlegum flutningi. Minnistæki á borð við ljóð voru ómissandi þegar efni gekk frá einni kynslóð til annarrar. Ritaðar frásagnir ætlaðar komandi kynslóðum þóttu síður mikilvægar en lifandi miðlun munnlegrar hefðar.
Önnur samtímasamfélög höfðu um aldir fyrir sjöundu öld lagt sífellt meiri áherslu á ritun, en munnleg miðlun Araba á þessu tímabili átti sér þó fordæmi. Sögu árdaga gyðingdóms var miðlað með svipuðum hætti áður en hún var skráð miklu síðar. Sagnfræðingar eiga sömuleiðis erfitt með að endurgera uppruna kristni vegna þess hve fáar samtímaheimildir hafa varðveist. Sú aðferð að varðveita minningar um liðna atburði, læra þær utan að og miðla þeim með söguljóðum á sér einnig fordæmi í Miðjarðarhafsheiminum. Það sést meðal annars á varðveislu verka á borð við Ilíonskviðu og Ódysseifskviðu, sem eignuð eru gríska skáldinu Hómer. Sams konar hefð má finna í hinum forna indverska heimi, til dæmis í Mahabharata.
Mekka, tilbeiðsla Allah, hins eina Guðs, og hlutverk spámannanna eru lykilþættir í tilurð íslams. Enn í dag líta múslimar ekki á Allah sem annan guð en Guð gyðingdóms og kristni; Allah er einfaldlega arabíska orðið sem merkir „hinn eini Guð“. Kristnir menn sem búa í Mið-Austurlöndum og tala arabísku vísa raunar til Guðs kristnu Biblíunnar með orðinu „Allah“ í eigin trúariðkun. Trúin á hinn eina Guð og boðskap íslamska spámannsins Múhameðs er fyrsta og mikilvægasta atriðið af „stoðunum fimm í íslam“. Það nefnist shahada, trúarjátningin. Til að taka íslam sem trú sína verða fylgjendur að játa: „Enginn guð er nema Allah og Múhameð er sendiboði Guðs.“ Múslimar viðurkenna Múhameð sem síðasta spámanninn í langri röð manna sem hinn eini Guð hafði sent boð sín í aldanna rás, þar á meðal Adam, Nóa, Abraham, Móse og Jesú. Múhameð var maður valinn af Guði; hann er ekki og hefur aldrei verið tilbeðinn sem Guð eða ættingi Guðs sjálfs.
Margar aðrar stoðir íslams eiga einnig ýmislegt sameiginlegt með öðrum heimstrúarbrögðum, svo sem helgisiðaföstu, ölmusugjöfum og daglegum bænum. Múslimar eiga að snúa sér að helgimoskunni í Mekka við daglegar bænir; gefa samfélaginu og þurfandi fólki peninga og varning í ölmusu; fasta á Ramadan, ef heilsan leyfir, hinum helga mánuði þegar Kóraninn, helgirit múslima, var fyrst opinberaður Múhameð; og fara að minnsta kosti einu sinni, ef aðstæður leyfa, í pílagrímsferðina til Mekka — hajj. Þar endurlifa þeir mikilvæga atburði við komu Abrahams og fjölskyldu hans til Arabíu og ganga í bænahaldi umhverfis hús Guðs, Kaaba-helgidóminn.
Allt frá upphafi hafa múslimar trúað því að íslam og helgirit þess séu ekki ný trú sem varð til á sjöundu öld. Trúin sem Múhameð færði Aröbum snemma á sjöundu öld var þess í stað leiðrétting á þeim eingyðistrúarbrögðum sem á undan komu. Frá sjónarhóli flestra múslima er íslam sama trú og gyðingdómur og kristni; fylgjendur allra þriggja hefða tilbiðja sama Guð og viðurkenna guðlega íhlutun í málefni mannkyns fyrir tilstilli spámannanna. Múslimar viðurkenna einnig að helgirit gyðingdóms og kristni hafi verið gefin mönnum af Guði en síðan spillst með tímanum. Í skilningi múslima er íslam því hreinni mynd þessara trúarbragða og tengist þeim báðum beint. Sameiginleg saga og uppruni trúarbragðanna þriggja liggur hjá spámanninum Abraham, sem þau telja öll til forföður. Margir trúarbragðafræðingar nútímans tala því um gyðingdóm, kristni og íslam sem abrahamísk trúarbrögð.
Þótt önnur eingyðistrúarbrögð á svæðinu kunni að hafa haft mikil áhrif á mótun íslams á sjöundu öld hefur trúin jafnframt mörg einkenni sem telja má sérstaklega arabísk eða tengd Arabíuskaga. Fyrst ber að nefna sjálfan vettvanginn. Landsvæði Ísraels og Palestínu nútímans gegndi lykilhlutverki í frásögnum gyðingdóms og kristni, en stór hluti sögunnar um mótun íslams sem sérstakra trúarbragða á sér stað í vesturhluta Arabíu, á svæði skagans sem nefnist Hijaz. Helgustu staðir trúarinnar eru þar og stofnandi hennar lifði nær alla ævi á svæðinu.
Trúin er nátengd arabísku, tungumáli heimamanna, einkum í helgustu ritum sínum. Tengslin birtast einnig í menningu, til dæmis í varðveislu arabískrar ljóðlistar sem leiðar til að skrá fortíðina. Ættbálkaskipan arabísks samfélags fyrir tíma íslams mótaði fyrstu áratugi trúarinnar og ríkja sem urðu til fyrir áhrif hennar. Félagslegt stigveldi gerði öðrum nær ókleift að taka íslam lengst af fyrstu öld trúarinnar nema þeir væru fyrst teknir inn í arabískan ættbálk. Trúskipti tengdust þannig fornum siðum Araba. Þau kröfðust ekki tiltekins þjóðernis eða ætternis, en trúskiptingurinn varð að tileinka sér menningarhefðir og einkenni arabísks ættbálkasamfélags. Líklegt er að fyrstu fylgjendur trúarinnar hafi talið hinn eina Guð hafa valið þjóðir Vestur-Arabíu og hefðir þeirra og veitt þeim sérstaka náð. Menn urðu að tileinka sér þessi einkenni til að teljast til hinnar „útvöldu“ þjóðar. Mestu máli skipti þó trú múslima á forystu og boðskap mannsins sem Guð valdi að síðasta spámanni sínum, Araba frá Hijaz í vesturhluta Arabíu snemma á sjöundu öld.
Spámaðurinn Múhameð
Samkvæmt hefð múslima var Múhameð kaupmaður úr valdamiklum arabískum ættbálki, Quraysh, á Hijaz-svæðinu. Hann fæddist í Mekka og tók framan af ævi þátt í verslun eftir norður–suður-leiðum sem lágu um borgina. Mekka var orðin mikilvægur áningarstaður og hentug miðstöð viðskipta (Mynd 11.11). Quraysh-ættbálkurinn fór að miklu leyti með forystu og verslun á svæðinu vegna þess að meðlimir hans gættu hins helga Kaaba-helgidóms. Á þessum tíma var helgidómurinn, samkvæmt frásögnum, orðinn miðstöð skurðgoðadýrkunar og fjölgyðistrúar meðal Araba. Langviðskipti með munaðarvöru gátu verið áhættusöm vegna árása á verslunarleiðum. Kaaba var hins vegar griðland þar sem bardagar voru bannaðir og því öruggur staður til viðskipta. Quraysh-menn auðguðust sem gæslumenn þessa mikilvæga helgidóms og höfðu ríka hagsmuni af því að verja hlutverk hans í samfélaginu.
Samkvæmt trú múslima fór Múhameð, þá miðaldra, árið 610 í helli rétt utan Mekka til íhugunar. Þar hafði Guð samband við hann fyrir milligöngu engilsins Gabríels (Jabrīl á arabísku). Múhameð var sagt að fara með fyrstu opinberanir rits sem varð helgirit múslima, Kóraninn. Hann sneri heim agndofa yfir reynslu sinni. Sem víðförull og farsæll kaupmaður á svæðinu hafði hann miklu að tapa á því að hefja trúboðsstarf með nýjum boðskap. Ný trú myndi meðal annars ógna valdajafnvæginu innan arabíska ættbálks hans með því að hafna afdráttarlaust fjölgyðistrúnni sem margir í samfélaginu iðkuðu og þeim fjárhagslega ávinningi sem Kaaba-helgidómurinn færði þeim. Múhameð yfirgaf þó fjárhagslega tryggt og þægilegt líf kaupmanns til að gera það sem hann taldi Guð krefjast: að verða prédikari og vinna að því að bjarga sálum fjölskyldu sinnar og frænda fyrir komandi dómsdag.
Lengi hefur verið deilt um hver hafi verið fyrsti karlmaðurinn sem tók íslamstrú eftir að hafa heyrt boðskap Múhameðs. Heimildir múslima eru hins vegar sammála um hver var fyrst allra: fyrsta eiginkona hans, Khadija. Hún var sjálf farsæll kaupmaður og hafði styrkt stöðu Múhameðs í samfélaginu með því að giftast honum og taka hann inn í verslunarrekstur sinn með kaupmannalestir. Khadija hafði því einnig miklu að tapa á stuðningi við nýju trúna. Ibn Ishaq, elsti ævisöguritari Múhameðs, lýsti hinum mikilvæga stuðningi sem hún veitti honum þannig: „Khadija trúði á hann og taldi það sem hann færði frá Guði sannleika og hjálpaði honum við verk hans . . . fyrir hennar tilstilli létti Guð byrði spámanns síns.“
Margir trúnaðarvinir og fjölskyldumeðlimir Múhameðs tóku íslamstrú skömmu eftir að opinberanirnar tóku að berast. Starf hans sem spámanns, einkum fyrstu tólf árin, var þó miklum erfiðleikum háð. Boðun eingyðistrúar raskaði ríkjandi stjórnmálaskipan og mætti oft andstöðu. Stuðningur fjölskyldu hans, sérstaklega eiginkvenna hans, skipti sköpum fyrir árangur hans sem prédikara og leiðsögn Khadiju var sérlega mikilvæg. Samkvæmt hefðinni óttaðist Múhameð að hann væri genginn af vitinu þegar opinberanirnar bárust honum fyrst, en Khadija sannfærði hann um að treysta hinni nýju köllun sinni og sinna henni.
Árið 622, á tólfta spádómsári Múhameðs, flúði samfélag hans ofsóknir og vaxandi árásir fjölgyðistrúarmanna í Mekka. Íbúar Yathrib, borgar sem síðar varð þekkt sem Medína, buðu hópnum að ganga til liðs við samfélag sitt. Heitið Medína merkir „borgin“ eða nánar tiltekið „borg spámannsins“. Þar tóku aðrir arabískir ættbálkar á móti hópnum, þar á meðal ættbálkar sem iðkuðu gyðingdóm. Þessi hijra, sem merkir „brottflutningur“, markaði þáttaskil fyrir hið unga samfélag Múhameðs. Íslam hafði verið lítil trú sem einskorðaðist að mestu við Mekka og samfélagið stóð höllum fæti án nokkurrar vissu um að lifa af. Nú stækkaði samfélagið undir forystu Múhameðs og markaði sér varanlegan sess í mannkynssögunni. Hijra skiptir svo miklu máli í sögu íslams að íslamska tungldagatalið telur 622 CE fyrsta ár sitt. Dagsetningar samkvæmt dagatali múslima, sem margir nota um heim allan enn í dag, eru á ensku oft merktar AH, skammstöfun fyrir „After the Hijra“.
Samfélag Múhameðs
Þótt saga íslams undir forystu Múhameðs snúist um Araba og arabískt samfélag á sjöundu öld höfðu margir þættir áhrif á boðskap hans, forystu og vöxt samfélags múslima, sem nefnist ummah. Flutningur múslima til Medínu var liður í viðleitni Múhameðs til að finna samfélagi sínu skjól og tækifæri til að breiða boðskap íslams út fyrir heimasvæði sitt. Að lokum stefndi hann að því að sameina arabíska ættbálka í bandalag sem átti sér ekkert fordæmi á svæðinu.
Áður en samfélag Múhameðs flúði Mekka leituðu sumir úr því skjóls og stuðnings hvar sem slíkt bauðst, um leið og þeir reyndu að kynna fleirum á svæðinu eingyðisboðskap íslams. Stuðningur barst handan Rauðahafs frá hinu kristna konungsríki Aksum í Austur-Afríku. Þar veitti negus, stjórnandi Aksum í því landi sem nú er Eþíópía, múslimum á flótta undan ofsóknum í Mekka skjól og leyfði þeim að iðka trú sína undir vernd sinni. Margir dvöldu þar uns þeir gátu snúið aftur til Múhameðs og flust einnig til Medínu. Stuðningur Aksum-manna átti mikilvægan þátt í því að hið unga trúarsamfélag lifði af. Ákvörðun sumra fyrstu múslimanna um að leita hælis í Eþíópíu er raunar stundum nefnd „fyrsta hijra“.
Í Medínu mynduðu Arabar sem áður höfðu aðhyllst fjölgyðistrú, arabískir gyðingar og ummah Múhameðs bandalag um sameiginlegar varnir. Múhameð gegndi fyrst hlutverki sáttasemjara í deilum ættbálkanna og varð skömmu síðar raunverulegur leiðtogi borgarinnar. Undir leiðsögn hans samdi samfélagið stjórnarskrá Medínu til að treysta samkomulag ættbálkanna og sameiginlega ábyrgð þeirra á að verja borgina og íbúa hennar gegn árásum að utan. Síðari stjórnendur múslima litu á stjórnarskrána sem fyrirmynd að trúarsamfélagi sem umbar fólk annarrar trúar en studdi jafnframt tilbeiðslu hins eina Guðs, sameiginlegar varnir samfélagsins og forystu Múhameðs.
Í stjórnarskránni sagði að „trúaðir og múslimar af [ættbálki] Quraysh og íbúar Medínu og þeir sem ganga til liðs við þá . . . mynda eina ummah, aðgreinda frá öðrum.“ Þar segir enn fremur að arabískir gyðingar af Banu Awf-ættbálkinum „njóti öryggis gagnvart hinum trúuðu [múslimunum]. Gyðingarnir hafa sína trú og múslimarnir sína.“ Algengustu heitin sem stjórnarskráin notar um fylgjendur Múhameðs eru „múslimar“ („þeir sem hafa gengist Guði á hönd“) og „trúaðir“ (al-Mu’minun). Sumir sagnfræðingar hafa því lýst fyrstu ummah sem „samfélagi trúaðra“ sem stóð flestum eingyðistrúarmönnum opið. Á fyrstu áratugum íslams átti nýtt samfélag Múhameðs margt sameiginlegt með eingyðistrú gyðinga og kristinna manna. Fátt bendir enn til þeirrar sérstöku múslimsku sjálfsmyndar sem mótaðist á næstu öldum.
Jafnræði innan hinnar nýju ummah skipti sköpum fyrir endanlegan árangur Múhameðs og samfélags hans. Múhameð dvaldi stóran hluta síðustu tíu æviára sinna með hinu nýja samfélagi múslima í Medínu og átti í átökum við fyrrum samherja sína í Mekka. Baráttan var hörð. Jafnframt jókst spenna innan Medínu og hinnar fyrstu ummah þegar fylgjendum Múhameðs fjölgaði og áhrif þeirra jukust á kostnað annarra Araba í borginni, einkum gyðinga. Margir beggja vegna voru blóðskyldir þótt trúarskoðanir þeirra hefðu breyst. Samfélag Múhameðs hélt áfram að vaxa og afla sér fleiri stuðningsmanna þar til Quraysh, fyrrum ættbálkur hans, gafst upp í aðdraganda orrustu utan Mekka árið 630 og borgarbúar tóku íslamstrú. Múhameð og fylgjendur hans gátu þá snúið aftur til Mekka. Þar gekk hann inn í hinn helga Kaaba-helgidóm, sem þá var fullur af skurðgoðum fjölgyðistrúar Araba, og braut þau öll, líkt og Abraham hafði gert í hinni þekktu frásögn Biblíunnar (Mynd 11.12). Frá sjónarhóli múslima var hús Abrahams, sem frá upphafi hafði verið helgað tilbeiðslu hins eina Guðs, nú aftur orðið hreint.
Múhameð hafði tekist að sameina meirihluta arabískra ættbálka í vesturhluta Arabíu undir forystu sinni. Næstu tvö árin hélt hann áfram að stækka samfélagið og breiða út boðskap íslams, þar til hann lést af eðlilegum orsökum árið 632.