Hvers vegna þetta skiptir máli
Efnisyfirlit kafla
Hvers vegna þetta skiptir máli
Tímavirði peninga (TVM) er eitt af grunnhugtökum fjármála. Meginreglan er sú að sama fjárhæð er meira virði í dag en ef hún fæst síðar. Þrennt skýrir þennan mun: (1) fé sem fæst í dag má spara eða fjárfesta og láta bera vexti eða aðra ávöxtun; (2) loforði um framtíðargreiðslu fylgir vanskilahætta; og (3) fólk kýs almennt að geta keypt vörur og þjónustu fyrr fremur en síðar.
Því þarf að umbuna fólki fyrir að fresta neyslu, til dæmis með vöxtum eða annarri ávöxtun sem eykur virði greiðslunnar. Að öðru óbreyttu var fjárhæð sem var tiltæk í gær meira virði en sama fjárhæð í dag. Með sama hætti er fjárhæð sem er tiltæk núna meira virði en jafnhá greiðsla sem fæst á morgun eða síðar.
Tímavirði peninga gerir sparifjáreigendum og fjárfestum kleift að bera saman greiðslur sem falla til á ólíkum tímum og taka upplýstari ákvarðanir. Við matið þarf meðal annars að horfa til áhættu, vaxta, verðbólgu og væntrar ávöxtunar. Með TVM má einnig reikna hversu mikið þarf að leggja inn á vaxtaberandi reikning til að ná tilteknu fjárhagsmarkmiði, svo sem að safna $50,000 á 10 árum þegar reikningurinn ber 4% vaxtavexti á ári. Meginreglan liggur meðal annars að baki eftirlaunaáætlanagerð, mati á fjármagnsverkefnum fyrirtækja og ákvörðunum um eigin fjárfestingar og bankareikninga.
Meginreglan um tímavirði peninga merkir þó ekki að alltaf sé skynsamlegast að eyða fé strax. Oft er hagkvæmara að spara eða fjárfesta til síðari nota. Verðbólga dregur úr kaupmætti peninga með tímanum, en vaxtavextir geta aukið virði sparnaðar og unnið gegn þeim áhrifum. Það er samspil þessara þátta sem skiptir sparifjáreigendur og fjárfesta máli.