5.5 Sjóðstreymisyfirlitið
5.5 Sjóðstreymisyfirlitið
Hæfniviðmið
Að þessum hluta loknum ættir þú að geta:
Sjóðstreymisyfirlitið er síðasta fjárhagsyfirlitið. Það sýnir hvaðan handbært fé kom og hvernig því var ráðstafað á reikningstímabilinu. Í reikningshaldi á rekstrargrunni eru viðskipti færð þegar þau eiga sér stað, óháð því hvenær greiðsla fer fram. Rekstrarreikningurinn nægir því ekki til að skýra breytingar á handbæru fé; til þess þarf sjóðstreymisyfirlit.
Mikilvægi sjóðstreymisyfirlitsins
Tímamunur milli færslu tekna og gjalda annars vegar og greiðslna hins vegar veldur því að hagnaður og sjóðstreymi geta þróast með ólíkum hætti. Fyrirtæki getur skilað hagnaði en átt erfitt með að standa undir daglegum greiðslum, eða skilað tapi þótt handbært fé sé fyrir hendi. Sjóðstreymisyfirlitið styður því sjóðsáætlanagerð og veitir stjórnendum, lánveitendum og fjárfestum upplýsingar um greiðslugetu. Sjóðstreymi er jafnframt mikilvæg forsenda í verðmati fyrirtækja.
Samanburður hreins hagnaðar og sjóðstreymis frá rekstri gefur einnig vísbendingu um gæði hagnaðar. Mikill bókfærður hagnaður sem skilar litlu handbæru fé kallar til dæmis á nánari skoðun á þeim tekjum og gjöldum sem liggja að baki afkomunni.
Yfirlitið sýnir jafnframt hvað knýr breytingar á handbæru fé. Þannig má greina hvort fé verður aðallega til í reglulegum rekstri eða hvort inn- og útstreymi stafar af fjárfestingum og fjármögnun utan daglegs rekstrar.
Sjóðstreymisyfirlit má semja með beinni eða óbeinni aðferð. Financial Accounting Standards Board (FASB) mælir með beinu aðferðinni, en sú óbeina er langalgengust. Bein aðferð sýnir inn- og útgreiðslur sem tengjast tekjum og gjöldum. Óbein aðferð hefst á hreinum hagnaði og afstemmir hann við hreint sjóðstreymi með leiðréttingum fyrir liðum sem ekki höfðu áhrif á handbært fé og breytingum á rekstrartengdum eignum og skuldum. Hún tengir þannig reikningshald á rekstrargrunni við greiðslugrunn.
Rekstrarhreyfingar
Sjóðstreymisyfirlitinu er skipt í rekstrarhreyfingar, fjárfestingarhreyfingar og fjármögnunarhreyfingar. Rekstrarhreyfingar tengjast daglegri starfsemi. Fjárfestingarhreyfingar ná meðal annars til kaupa og sölu fjárfestinga, véla, lands og annarra rekstrarfjármuna. Fjármögnunarhreyfingar sýna hvernig fyrirtækið aflar og endurgreiðir fjármagn, til dæmis með lánum, hlutafjárútgáfu og arðgreiðslum.
Við óbeina aðferð hefst rekstrarhlutinn á hreinum hagnaði. Honum er síðan breytt í sjóðstreymi frá rekstri. Gjöld án útstreymis handbærs fjár, svo sem afskriftir, eru lögð aftur við, og tekið er tillit til breytinga á rekstrartengdum eignum og skuldum.
Til að semja sjóðstreymisyfirlit Clear Lake Sporting Goods þarf upphafsstöðu handbærs fjár úr efnahagsreikningi, hreinan hagnað og afskriftir úr rekstrarreikningi og samanburðarefnahagsreikninga sem sýna breytingar á eignum og skuldum. Þessar grunnupplýsingar eru auðkenndar á mynd 5.15.
Rekstrarhlutinn hefst á 35.000 Bandaríkjadala hreinum hagnaði yfirstandandi árs. Afskriftir, 3.600 Bandaríkjadalir, eru eina gjaldið án útstreymis handbærs fjár. Þær lækkuðu bókfærðan hagnað en fólu ekki í sér greiðslu á tímabilinu og eru því lagðar aftur við við afstemminguna.
Breytingar á rekstrartengdum eignum og skuldum ljúka afstemmingunni. Viðskiptakröfur hækkuðu um 10.000 Bandaríkjadali; sú sala hafði verið tekjufærð en ekki innheimt og hækkunin dregst því frá. Birgðir jukust um 5.000 og bundu samsvarandi handbært fé. Viðskiptaskuldir og óinnleystar tekjur hækkuðu hvorar um 15.000. Þar sem þessar skuldir höfðu ekki enn verið greiddar eða tekjufærðar bætast hækkanirnar við sjóðstreymið.
Að teknu tilliti til allra leiðréttinganna nam hreint sjóðstreymi Clear Lake frá rekstrarhreyfingum 53.600 Bandaríkjadölum, eins og mynd 5.16 sýnir.
Fjárfestingarhreyfingar
Fjárfestingarhreyfingar taka til fjárfestinga í öðrum fyrirtækjum og til kaupa eða sölu rekstrarfjármuna eigin fyrirtækis. Slík útgjöld eru eignfærð og færast því ekki öll til gjalda í rekstrarreikningi þegar þau falla til. Þau hafa engu að síður áhrif á handbært fé, eins og mynd 5.17 sýnir.
Clear Lake keypti skammtímafjárfestingar fyrir 5.000 Bandaríkjadali á yfirstandandi ári. Félagið keypti einnig rekstrarfjármuni fyrir 13.600. Sú fjárhæð fæst með því að leggja 3.600 Bandaríkjadala afskriftir ársins við hækkun bókfærðs verðs rekstrarfjármuna úr 40.000 í 50.000. Hreint útstreymi vegna fjárfestingarhreyfinga var því 18.600 Bandaríkjadalir.
Fjármögnunarhreyfingar
Fjármögnunarhreyfingar sýna öflun og endurgreiðslu fjármagns. Algengir liðir eru útgáfa hlutafjár, ný lántaka, afborganir lána og greiddur arður. Fjármögnunarhreyfingar Clear Lake koma fram á mynd 5.18.
Víxilskuldir Clear Lake hækkuðu úr 40.000 í 50.000 Bandaríkjadali og mynduðu því 10.000 dala innstreymi. Almennt hlutafé hækkaði úr 75.000 í 80.000 og gaf 5.000 dala innstreymi. Á móti greiddi félagið hluthöfum 30.000 Bandaríkjadali í arð. Hreint útstreymi vegna fjármögnunarhreyfinga varð því 15.000 Bandaríkjadalir.
Að lokum eru hrein sjóðstreymi úr flokkunum þremur lögð saman. Hrein breyting á handbæru fé er síðan lögð við upphafsstöðu þess. Sé yfirlitið rétt gert jafngildir niðurstaðan lokastöðu handbærs fjár í efnahagsreikningi.
Hjá Clear Lake nam hreint sjóðstreymi 20.000 Bandaríkjadölum. Upphafsstaða handbærs fjár var 90.000 og lokastaðan því 110.000 Bandaríkjadalir, eins og heildaryfirlitið á mynd 5.19 sýnir.
Greining á frammistöðu
Bæði innri og ytri notendur nýta sjóðstreymisyfirlitið við mat á rekstri. Stjórnendur greina uppruna og ráðstöfun handbærs fjár og geta brugðist við væntanlegum lausafjárþörfum. Fjárfestar og lánveitendur bera meðal annars hreinan hagnað saman við sjóðstreymi frá rekstri til að meta gæði hagnaðar. Í næsta hluta verða sjóðstreymi frá rekstri og frjálst sjóðstreymi til fyrirtækisins skoðuð nánar.