5.1 Rekstrarreikningurinn
5.1 Rekstrarreikningurinn
Hæfniviðmið
Að þessum hluta loknum ættir þú að geta:
Fjárhagsupplýsingar flytjast milli fjárhagsyfirlita og því þarf að semja yfirlitin í ákveðinni röð. Rekstrarreikningurinn er gerður fyrst.
Hlutverk rekstrarreikningsins
Rekstrarreikningur sýnir afkomu fyrirtækis á tilteknu tímabili. Þar má sjá tekjur tímabilsins og gjöldin sem féllu til við öflun þeirra. Séu tekjurnar hærri en gjöldin er niðurstaðan hreinn hagnaður; annars verður hreint tap.
Með því að skipta rekstrarreikningnum í afmarkaða liði fæst skýrari mynd af afkomunni og því hvar kostnaður fellur til. Sundurliðunin hjálpar stjórnendum að finna umbótatækifæri og auðveldar öðrum notendum að meta reksturinn.
Sala og framlegð
Fyrsti hluti rekstrarreikningsins fjallar um sölu. Framsetning yfirlitsins lýtur ákveðnum reglum, en heiti einstakra reikninga geta verið breytileg milli fyrirtækja. Efsta línan getur til dæmis nefnst sala, sölutekjur, tekjur eða þjónustutekjur. Í öllum tilvikum er átt við tekjur af reglubundinni sölu til viðskiptavina. Í rekstrarreikningi Clear Lake á mynd 5.2 nefnist þessi liður sala.
Tekjur og gjöld sem tengjast ekki daglegum kjarnarekstri eru færð neðar í rekstrarreikningnum sem hagnaður eða tap af einstökum liðum. Þannig gefa óvenjuleg viðskipti, svo sem sala vélar eða tap við uppgreiðslu skuldabréfs, ekki villandi mynd af reglulegri afkomu eða líklegri framtíðarafkomu fyrirtækisins.
Fyrirtæki sýna brúttósölu og frádráttarliði sölu sérstaklega. Brúttósala nær til allrar sölu til viðskiptavina. Hjá Clear Lake nam hún 105.000 Bandaríkjadölum á fyrra ári og 126.000 Bandaríkjadölum á yfirstandandi ári. Vöruskil og söluafslættir, 5.000 og 6.000 Bandaríkjadalir, eru síðan dregin frá. Nettósalan verður því 100.000 og 120.000 Bandaríkjadalir.
Kostnaðarverð seldra vara (COGS) er næst dregið frá nettósölu og þannig fæst framlegð. Framlegðarhlutfall er framlegð deilt með sölu. Kostnaðarverð seldra vara tekur til kostnaðar sem tengist beint þeim vörum sem seldar voru á tímabilinu, svo sem beinnar vinnu, beins efnis og úthlutaðs framleiðslukostnaðar. Hjá þjónustufyrirtæki fellur þar undir bein vinna og efni sem þarf til þjónustunnar. Hjá smásala á borð við Clear Lake Sporting Goods er þetta innkaupsverð varanna sem keyptar voru til endursölu. Kostnaðarverð seldra vara hjá Clear Lake var 50.000 Bandaríkjadalir á fyrra ári og 60.000 Bandaríkjadalir á yfirstandandi ári. Samsetning þessa kostnaðar ræðst því af starfseminni: hjá Apple fellur framleiðslukostnaður seldra vara þar undir, en hjá lögmannsstofu væri beinn launakostnaður stærsti hluti kostnaðarverðs þjónustunnar.
Framlegð sýnir hversu arðbær kjarnastarfsemin er áður en tekið er tillit til óbeins rekstrarkostnaðar og fjármögnunar. Hjá skóframleiðanda sýnir hún afkomu af framleiðslu og sölu skóna; hjá bakaríi afkomu af bakstri og sölu framleiðslunnar. Hún segir því til um árangur fyrirtækisins í grunnstarfseminni, en ekki heildarafkomu þess.
Á mynd 5.2 sést að framlegð Clear Lake Sporting Goods var 50.000 Bandaríkjadalir á fyrra ári (100.000 - 50.000) og 60.000 Bandaríkjadalir á yfirstandandi ári (120.000 - 60.000).
Rekstrarhagnaður
Framlegð er gagnlegur mælikvarði en aðeins einn af nokkrum sem rekstrarreikningurinn sýnir. Þegar önnur rekstrargjöld hafa verið dregin frá framlegð fæst rekstrarhagnaður, einnig nefndur hagnaður af rekstri. Dæmigerð rekstrargjöld eru húsaleiga, veitugjöld, fasteignaskattar, laun og annar yfirbyggingarkostnaður. Á yfirstandandi ári greiddi Clear Lake Sporting Goods 5.500 Bandaríkjadali í húsaleigu og 2.500 í veitugjöld vegna verslunar- og vöruhúsnæðis. Fyrirtækið færði jafnframt 3.600 Bandaríkjadali í afskriftir af búnaði, byggingum og verslunarinnréttingum og 5.400 í laun starfsfólks við reikningshald, innkaup og mannauðsmál. Þessi rekstrargjöld eru dregin frá framlegðinni, eins og mynd 5.3 sýnir.
Framlegð lýsir afkomu af kjarnavöru fyrirtækisins, en rekstrarhagnaður tekur til daglegs rekstrar í heild. Liðir utan venjulegs rekstrar eru þó enn undanskildir. Rekstrarhagnaður sýnir því hagnað af kjarnarekstrinum.
Nettósala jókst um 20.000 Bandaríkjadali milli ára, úr 100.000 í 120.000. Framlegðin jókst hins vegar aðeins um 10.000, úr 50.000 í 60.000, og rekstrarhagnaður um 5.000, úr 38.000 í 43.000. Skýringin er sú að bæði kostnaðarverð seldra vara og rekstrargjöld hækkuðu samhliða sölunni.
Síðar í kaflanum verður hlutfallsgreining notuð til að meta þessa kostnaðarliði nánar. Þá er hver liður fjárhagsyfirlits sýndur sem hlutfall af viðmiði; í rekstrarreikningi er nettósala viðmiðið. Kostnaðarverð seldra vara nam 50% af nettósölu bæði á yfirstandandi ári (60.000 / 120.000) og fyrra ári (50.000 / 100.000). Rekstrarreikningurinn gefur því ekki til kynna marktæka breytingu á þessum þætti afkomunnar.
Hreinn hagnaður
Neðst í rekstrarreikningnum stendur hreinn hagnaður, oft nefndur lokatalan. Hreinn hagnaður eða tap tekur til nettóáhrifa allra fjárhagslegra viðskipta fyrirtækisins, einnig atburða utan venjulegs rekstrar. Algengir liðir milli rekstrarhagnaðar og hreins hagnaðar eru vaxtagjöld, hagnaður eða tap af einstökum liðum og tekjuskattsgjöld. Til óvenjulegra viðskipta teljast til dæmis sala á gömlum búnaði og tap við uppgreiðslu skulda.
Mynd 5.4 sýnir að Clear Lake Sporting Goods var með vaxtaberandi skuldir. Vaxtagjöld námu 2.000 Bandaríkjadölum á yfirstandandi ári og 3.000 á fyrra ári. Þar sem fyrirtækið skilaði hagnaði færði það einnig tekjuskattsgjöld: 6.000 Bandaríkjadali á yfirstandandi ári og 5.000 á fyrra ári.
EBITDA (hagnaður fyrir vexti, skatta og afskriftir)
Þegar rekstrarreikningurinn liggur fyrir má reikna annan algengan afkomumælikvarða, EBITDA. Skammstöfunin stendur fyrir hagnað fyrir vexti, skatta og afskriftir rekstrarfjármuna og óefnislegra eigna. Afskriftir óefnislegra eigna dreifa kostnaði eignar yfir áætlaðan nýtingartíma hennar, með svipuðum hætti og afskriftir rekstrarfjármuna. Einkaleyfi og höfundarréttur eru dæmi um óefnislegar langtímaeignir.
EBITDA bætir afskriftum aftur við hreinan hagnað og útilokar jafnframt áhrif vaxta og skatta. Mælikvarðinn er því oft notaður við mat á rekstrarafkomu og sjóðstreymisgetu, þótt hann jafngildi ekki sjóðstreymi frá rekstri. Síðar í kaflanum verður sjóðstreymi metið með sjóðstreymisyfirliti og öðrum sjóðstreymismælikvörðum.
Eins og sjá má á mynd 5.5 var EBITDA Clear Lake Sporting Goods á fyrra ári:
Á yfirstandandi ári var EBITDA:
