5.4 Eiginfjáryfirlit eigenda
5.4 Eiginfjáryfirlit eigenda
Hæfniviðmið
Að þessum hluta loknum ættir þú að geta:
Hvað er eigið fé?
Bókhaldsjafnan sýnir eignir fyrirtækis, skuldir þess og hlut eigenda í eignunum. Eiginfjáryfirlit eigenda sundurliðar síðasta þáttinn. Þar koma fram einstakir eiginfjárliðir og allar breytingar sem urðu á þeim á tímabilinu.
Eigið fé er eignarhlutur eigenda í fyrirtækinu. Hjá hlutafélagi skiptist það einkum í framlagt og áunnið eigið fé. Framlagt eigið fé er fjármagn sem eigendur hafa lagt inn, meðal annars almennt hlutafé, forgangshlutafé og innborgað hlutafé umfram nafnverð. Áunnið eigið fé myndast í rekstri félagsins og óráðstafað eigið fé er helsti liður þess.
Almennt hlutafé veitir yfirleitt atkvæðisrétt og hlutdeild í almennum arðgreiðslum. Forgangshlutafé veitir sérstakan forgang, oft rétt til fyrir fram ákveðins arðs ef arðsúthlutun er samþykkt, en fylgir yfirleitt ekki atkvæðisréttur. Eigin hlutabréf eru áður útistandandi hlutir sem félagið hefur keypt aftur án þess að fella þá niður; þeir eru því enn útgefnir en ekki útistandandi. Innborgað hlutafé umfram nafnverð er mismunur útgáfuverðs og nafnverðs. Sé hlutur með 5 Bandaríkjadala nafnverði seldur á 20 dali færast 5 dalir á almennt hlutafé og 15 dalir á innborgað hlutafé umfram nafnverð.
Efnahagsreikningur Clear Lake Sporting Goods sýnir aðeins tvo eiginfjárliði: almennt hlutafé og óráðstafað eigið fé. Almennt hlutafé hækkaði úr 75.000 Bandaríkjadölum á fyrra ári í 80.000 á yfirstandandi ári. Hækkunin sýnir að félagið gaf út almennt hlutafé að nýju, eins og mynd 5.13 sýnir.
Úthlutanir til eigenda
Fyrirtæki getur annaðhvort haldið hagnaði eftir og endurfjárfest honum í rekstrinum eða úthlutað honum til hluthafa sem arði. Arður er oft greiddur í reiðufé en getur einnig verið hlutabréf eða aðrar eignir.
Arður í reiðufé krefst bæði nægs handbærs fjár og óráðstafaðs eigin fjár; ekki má úthluta hærri arði en óráðstafað eigið fé leyfir. Félag sem vill umbuna hluthöfum án þess að ganga á handbært fé getur þess í stað greitt hlutabréfaarð. Þá fá núverandi hluthafar viðbótarhluti í félaginu.
Arður í öðrum eignum er greiddur með eign félagsins í stað reiðufjár eða hlutabréfa, til dæmis vöru úr birgðum. Walt Disney Company gæti þannig úthlutað aðgöngumiðum í skemmtigarða sína. Slík úthlutun kemur til greina þegar félag vill umbuna fjárfestum en þarf að varðveita handbært fé til annarra verkefna.
Óráðstafað eigið fé er uppsafnaður hagnaður frá stofnun félagsins að frádregnum öllum samþykktum arði, hvort sem hann er greiddur í reiðufé, hlutabréfum eða öðrum eignum. Arður tilheyrir aðeins útistandandi hlutum. Eigin hlutabréf eru ekki útistandandi og bera því ekki arð. Samþykkt arðs lækkar ávallt óráðstafað eigið fé, óháð greiðsluformi.
Liðir í eiginfjáryfirliti eigenda
Þegar eiginfjárliðir og arðgreiðslur hafa verið skilgreind er unnt að setja upp eiginfjáryfirlit eigenda. Hver eiginfjárliður fær sinn dálk: almennt hlutafé, forgangshlutafé, innborgað hlutafé umfram nafnverð, óráðstafað eigið fé og eigin hlutabréf.
Fyrsta lína yfirlitsins sýnir upphafsstöðu hvers eiginfjárliðar. Næstu línur sýna atburði tímabilsins sem breyttu stöðunum, svo sem hreinan hagnað eða tap, útgáfu almenns hlutafjár eða forgangshlutafjár, kaup eða sölu eigin hlutabréfa og samþykktan arð. Lokastaðan fæst að teknu tilliti til allra breytinganna.
Hjá Clear Lake Sporting Goods koma aðeins almennt hlutafé og óráðstafað eigið fé fram. Á tímabilinu gaf félagið út almennt hlutafé, skilaði hreinum hagnaði og samþykkti arð. Mynd 5.14 sýnir áhrif þessara atburða á hvorn eiginfjárlið og heildareigið fé.
