20.4 Vaxtaáhætta

20.4 Vaxtaáhætta

Hæfniviðmið

Að þessum kafla loknum átt þú að geta:

• Lýst vaxtaáhættu.
• Útskýrt hvernig vaxtabreytingar hafa áhrif á virði sjóðstreymis.
• Lýst notkun vaxtaskiptasamnings.

Vextir eru verðið sem greitt er fyrir að fá peninga að láni. Þeir sveiflast eins og annað verð og geta því skapað óvissu um sjóðstreymi fyrirtækja.

Mæling vaxtaáhættu

Gerum ráð fyrir að fyrirtæki eigi að greiða 1.000 dala reikning eftir 10 ár. Núvirði þessa reiknings fer eftir vaxtastigi. Ef vextir eru 5% er núvirði reikningsins USD 1.000/(1 + 0,05)^10 = USD 613,91. Ef vextir hækka í 6% er núvirði reikningsins USD 1.000/(1 + 0,06)^10 = USD 558,39. Hækkun vaxta um 1% veldur því að núvirði vænts sjóðstreymis lækkar um (613,91 - 558,39)/613,91 = 0,0904 = 9,04%.

Skuldabréf sýna vel hvernig vaxtaáhætta birtist. Gerum ráð fyrir tveimur skuldabréfum með 1.000 dala nafnvirði og 5% vaxtaprósentu, þar sem vextir eru greiddir hálfsárslega. Annað er til fimm ára en hitt til 30 ára. Við 5% markaðsvexti seljast bæði á nafnvirði, það er 1.000 dali. Hækki markaðsvextir í 6% lækkar verð fimm ára skuldabréfsins í 957,35 dali og verð 30 ára skuldabréfsins í 861,62 dali.

Verð beggja skuldabréfanna lækkar þegar vextir hækka, en áhrifin eru meiri á lengra skuldabréfið. Samkvæmt dæminu lækkar verð 30 ára skuldabréfsins um 1,38% en verð fimm ára skuldabréfsins um 0,43%.

Skoðum næst tvö skuldabréf með sama 1.000 dala nafnvirði en 6% vaxtaprósentu og hálfsársgreiðslum. Við 5% markaðsvexti selst fimm ára skuldabréfið á 1.043,76 dali og 30 ára skuldabréfið á 1.154,54 dali. Hækki markaðsvextir í 6% seljast bæði á 1.000 dali. Verð fimm ára skuldabréfsins lækkar þá um 4,19% en verð 30 ára skuldabréfsins um 13,39%.

Vaxtaáhætta er næmi skuldabréfaverðs fyrir breytingum á vöxtum. Meðaltími skuldabréfs er mikilvægur mælikvarði á þessa áhættu og ræðst meðal annars af lánstíma þess, vaxtaprósentu og ríkjandi markaðsvöxtum. Útreikningur meðaltíma er utan efnis þessarar inngangsbókar, en hafa má eftirfarandi meginreglur í huga:

• því lengri sem meðaltími skuldabréfs er, þeim mun næmara er verð þess fyrir vaxtabreytingum;
• meðaltími skuldabréfs lengist þegar markaðsávöxtunarkrafa lækkar, að öðru óbreyttu;
• meðaltími skuldabréfs lengist eftir því sem lánstími þess er lengri, að öðru óbreyttu; og
• meðaltími skuldabréfs lengist eftir því sem vaxtaprósenta þess er lægri, að öðru óbreyttu.

Áhættuvörn með skiptasamningum

Í skiptasamningi semja tveir mótaðilar um að skiptast á tilteknum greiðsluskuldbindingum. Vaxtaskiptasamningur felur þannig yfirleitt í sér skipti á tveimur vaxtagreiðsluflæðum.

Til að skýra vaxtaskiptasamning skulum við skoða fyrirtækin Alpha og Beta. Alpha er rótgróið fyrirtæki með AAA-lánshæfiseinkunn, þá hæstu sem fyrirtæki getur fengið, og getur því tekið lán á hagstæðum kjörum. Fyrirtæki í þessari stöðu fjármagna sig oft á breytilegum vöxtum sem fylgja viðmiðunarvöxtum. LIBOR-vextir (London Interbank Offered Rate) voru lengi algengt viðmið, en birtingu þeirra átti að mestu að ljúka fyrir 2023 og önnur viðmið hafa tekið við. Dæmið notar engu að síður LIBOR til samræmis við upphaflega framsetningu. Alpha getur tekið lán á LIBOR + 0,25%; séu LIBOR-vextir 2,75% greiðir fyrirtækið 3,0%. Fastir langtímavextir Alpha væru 5,0%.

Beta er með BBB-lánshæfiseinkunn. Hún telst til fjárfestingarflokks en er lægri en einkunn Alpha, svo Beta þarf að greiða hærri vexti. Breytilegir vextir fyrirtækisins væru LIBOR + 0,75%, eða 3,5% ef LIBOR er 2,75%. Fastir langtímavextir Beta væru 6,75%.

Alpha tekur lán á föstum 5,0% vöxtum en Beta á breytilegum vöxtum, LIBOR + 0,75%. Samhliða gera fyrirtækin vaxtaskiptasamning: Beta greiðir Alpha fasta 5,5% vexti og Alpha greiðir Beta LIBOR-vexti. Greiðslur Beta eru því 5,5% til Alpha og LIBOR + 0,75% til lánveitandans.

LIBOR-greiðslan frá Alpha vegur nákvæmlega upp á móti LIBOR-hluta greiðslu Beta til lánveitandans. Hækki LIBOR hækka báðar fjárhæðirnar jafnt og lækki LIBOR lækka þær jafnt. Eftir standa því fastir 6,25% nettóvextir Beta: 5,5% til Alpha og 0,75% til lánveitandans.

Alpha greiðir lánveitanda sínum 5,0% og Beta LIBOR-vexti en fær 5,5% frá Beta. Nettóvextir Alpha eru því LIBOR - 0,5%, og fyrirtækið hefur í reynd skipt föstum vöxtum yfir í breytilega. Alpha ber þá vaxtaáhættu, en sterk AAA-lánshæfiseinkunn gerir fyrirtækinu kleift að þola hana. Bein lántaka á breytilegum vöxtum hefði kostað LIBOR + 0,25%, svo skiptasamningurinn lækkar vexti Alpha um 0,75 prósentustig.

Beta hefur á sama tíma breytt breytilegum vöxtum í fasta 6,25% vexti. Fyrirsjáanleikinn er sérstaklega verðmætur fyrir fyrirtæki með veikara lánshæfi og minni fjárhagslegan stöðugleika. Skiptasamningurinn lækkar jafnframt fasta vexti Beta um 0,5 prósentustig, úr 6,75% í 6,25%.