20.2 Hrávöruverðsáhætta
20.2 Hrávöruverðsáhætta
Námsmarkmið
Í lok þessa kafla munt þú geta:
Mörg fyrirtæki standa frammi fyrir verulegri áhættu í venjulegum rekstri vegna þess að þau kaupa hráefni til framleiðslu eða þjónustu. Sveiflur í markaðsverði aðfanga geta því haft bein og mikil áhrif á arðsemi.
Starbucks þarf til dæmis kaffibaunir til framleiðslu drykkja og verð þeirra getur sveiflast mikið. Tafla 20.1 sýnir verð á pundi af Arabica-baunum á nokkrum árum. Verðið fór niður í 0,52 dali sumarið 2002 en yfir 3,00 dali vorið 2011. Það skiptir því verulegu máli fyrir kostnað og hagnað Starbucks hvort pundið kostar innan við einn dal eða þrefalt meira.
| Dagsetning | Verð á pund ($) |
|---|---|
| 1. janúar 2000 | 1,09 |
| 1. janúar 2004 | 0,74 |
| 1. janúar 2008 | 1,39 |
| 1. janúar 2012 | 2,41 |
| 1. janúar 2016 | 1,46 |
| 1. janúar 2020 | 1,50 |
Langtímasamningar
Langtímasamningur við birgi er ein leið til að verja fyrirtæki gegn sveiflukenndu aðfangaverði. Starbucks gæti til dæmis samið við kaffibónda um tiltekið magn bauna á föstu verði næstu árin.
Langtímasamningur getur gagnast báðum aðilum. Kaupandinn ver sig gegn hækkun hrávöruverðs og seljandinn gegn lækkun þess. Með því að festa bæði innkaups- og söluverð draga þeir úr óvissu um framtíðartekjur og kostnað.
Verðvissan hefur þó sinn kostnað. Hvor aðili getur lent í greiðslufalli, samningurinn er ekki nafnlaus og getur því afhjúpað viðskiptastefnu, virði hans er erfitt að meta reglulega og uppsögn getur verið erfið eða ómöguleg.
Lóðrétt samþætting
Lóðrétt samþætting dregur úr aðfangaverðsáhættu með því að sameina kaupanda og birgi. Ef Starbucks ætti kaffibú myndu hærri baunaverð bæði auka kostnað kaffihúsarekstursins og tekjur búsins. Áhrifin gætu þannig jafnast innan sama fyrirtækis.
Lóðrétt samþætting eyðir þó ekki áhættu. Kaup Starbucks á kaffibúi myndu draga úr hrávöruverðsáhættu en bæta við áhættu vegna landeignar, ræktunar og starfsmannahalds.
Framvirkir samningar
Framvirkur hrávörusamningur er önnur leið til áhættuvarna og kemst hjá sumum göllum langtímasamninga við birgja. Hann kveður á um kaup eða sölu eignar á tilteknum framtíðardegi á verði sem er ákveðið í dag. Slíkir samningar eru meðal annars til um olíu, jarðgas, kol, silfur, gull, sojabaunir, maís, hveiti, hrísgrjón, sykur og kakó.
Viðskipti með framvirka samninga fara fram nafnlaust í kauphöll þar sem verð er opinbert og seljanleiki mikill. Samningshafi getur því lokað stöðu sinni hvenær sem er með sölu á markaðsverði.
Kauphallir draga úr útlánaáhættu með því að krefjast tryggingarfjár af kaupendum og seljendum. Hagnaður og tap eru jafnframt gerð upp daglega með mati á markaðsvirði. Því safnast skuldbinding ekki upp til loka samningstímans og minni hætta er á að gagnaðili geti ekki staðið við hana.