19.5 Birgðastýring

19.5 Birgðastýring

Við lok þessa hluta átt þú að geta:

• Lýst kostnaði sem fylgir birgðahaldi.
• Lýst ávinningi af því að halda birgðum.

Birgðastýring hefur bein áhrif á veltufé og er því mikilvægt viðfangsefni fjármálastjóra. Umbreytingarhringrás birgða var kynnt fyrr í kaflanum; eitt meginmarkmið birgðastýringar er að stytta þann tíma sem vörur liggja í birgðum.

Stjórnendur leitast við að halda birgðastöðu í lágmarki og auka veltuhraða án þess að torvelda rekstur eða sölu. Innkaup þurfa að tryggja nægt aðfangamagn fyrir framleiðslu og verslanir, söludeildin þarf vörur til að ná markmiðum sínum og reksturinn þarf birgðir í verksmiðjur, vöruhús og netverslanir.

Birgðadagar mæla hve margir dagar líða að meðaltali frá kaupum birgða þar til þær seljast. Birgðastjórar fylgjast með kennitölunni og reyna að lækka hana, því há tala getur bent til þess að vörur séu að eldast. Eldri birgðir geta úrelst eða skemmst, einkum ef vörurnar eru viðkvæmar, og í báðum tilvikum verður fyrirtækið fyrir tapi.

Hjá fyrirtæki sem selur raftæki getur langur birgðatími leitt til þess að tæknilega úreltar vörur seljist aðeins með afslætti. Sama gildir um tískuvörur fyrri ára, sem höfða síður til viðskiptavina og þurfa oft að fara á útsölu. Í reikningsskilum er birgðaverð prófað samkvæmt reglunni um kostnaðarverð eða dagverð, hvort sem lægra er. Hafi birgðir tapað verulegu virði eru þær færðar niður og mismunurinn gjaldfærður. Almennt viðurkenndar reikningsskilareglur (GAAP) gera þessa varfærnu og raunhæfu verðlagningu að skyldu.

Birgðir eru stór hluti veltufjár hjá mörgum framleiðendum, heildsölum og smásölum. Birgðastýring þeirra nær yfir alla aðfangakeðjuna, frá öflun og geymslu til sölu. Markmiðið er að hafa hæfilegt magn á réttum stað og tíma með sem minnstum birgðakostnaði. Næst er fjallað um þann kostnað.

Birgðakostnaður

Lægri birgðakostnaður dregur úr veltufjárþörf og getur lækkað kostnaðarverð seldra vara. Þar með eykst vergur hagnaður, enda jafngildir hann nettósölu að frádregnu kostnaðarverði seldra vara.

Birgðakostnaður skiptist í fjóra meginþætti:

• Innkaupakostnaður: kaupverð birgða að frádregnum afslætti, það er upphafleg fjárbinding í birgðum.
• Birgðahaldskostnaður: geymsla og húsnæði, tryggingar, úrelding, skemmdir og fórnarkostnaður þess fjár sem bundið er í birgðum.
• Pöntunarkostnaður: kostnaður við að panta hjá birgi, ganga frá kaupunum og annast greiðsluferlið.
• Birgðaskortskostnaður: tapaðar tekjur og annar fórnarkostnaður þegar ekki er hægt að afgreiða pöntun og viðskiptavinurinn kaupir vöruna annars staðar.

Lágmörkun heildarbirgðakostnaðar krefst samspils margra aðferða sem ekki verða raktar til hlítar hér. Birgðakerfi með afhendingu á réttum tíma (JIT) og hagkvæm pöntunarstærð (EOQ) hjálpa birgðastjórum að halda birgðum í lágmarki án þess að skorta vörur þegar sala á sér stað.

Ávinningur af því að halda birgðum

Verslanir þurfa að eiga vörur svo viðskiptavinir geti skoðað þær, handleikið þær og keypt þegar þörf krefur. Sé vara ekki til þegar viðskiptavinurinn kemur getur það valdið vonbrigðum og kostað verslunina sölu.

Viðskiptavinir vilja almennt fá vörur afhentar hratt og margir vænta nú næsta dags afhendingar líkt og hjá Amazon. Aðgengi að vöru og skilvirk afgreiðsla skipta því miklu; birgðaskortur getur leitt beint til tapaðrar sölu.

Í framleiðslu þurfa hráefni og íhlutir að vera tiltæk við upphaf virðiskeðjunnar og fullunnar vörur að vera tilbúnar fyrir áætlaðar sendingar. Næg birgðastaða gerir fyrirtækinu kleift að mæta eftirspurn, hvort sem vörurnar bíða í verslun eða vöruhúsi áður en þær fara áfram til viðskiptavinar.