1717 Hvernig fyrirtæki afla fjármagns

17.1 Hugtakið fjármagnsskipan

17.1Hugtakið fjármagnsskipan

Að þessum hluta loknum átt þú að geta:

greint á milli tveggja meginuppsprettna fjármagns sem birtast í efnahagsreikningi.
útskýrt hvers vegna fjármagnskostnaður er til staðar.
reiknað vægi í fjármagnsskipan fyrirtækis.

Grunnuppbygging efnahagsreiknings

Fyrirtæki þarf eignir til að framleiða og selja vörur eða þjónustu. Skyrtuframleiðandi þarf til dæmis saumavélar, skurðarborð, straujárn og húsnæði fyrir búnaðinn. Hann þarf einnig hráefni á borð við efni, hnappa og tvinna. Allt sem fyrirtækið notar við reksturinn telst til eigna og er fært eignamegin, vinstra megin í efnahagsreikningnum.

Eignirnar þarf að fjármagna. Fjármögnunarleiðirnar mynda fjármagn fyrirtækisins og koma fram hægra megin í efnahagsreikningnum. Fjármagn skiptist í tvo meginflokka: skuldir, sem verða til með lántöku, og eigið fé, sem endurspeglar eignarhald.

Mynd 17.2 sýnir grunnuppbyggingu efnahagsreiknings. Báðar hliðar hans þurfa að jafnast: Eignir = skuldir + eigið fé. Fyrirtæki fjármagna eignir sínar almennt annars vegar með eigin fé, með sölu eignarhluta til hluthafa, og hins vegar með skuldum við lánveitendur. Notkun skulda nefnist fjárhagsleg vogun. Hlutfallsleg skipting skulda og eigin fjár í fjármögnun eigna er fjármagnsskipan fyrirtækisins.

Grunnuppbygging efnahagsreiknings sýnir að veltu- og fastafjármunir fyrirtækis eru jafnir skuldum þess, forgangshlutabréfum og almennu eigin fé. Á myndinni eru skuldir, forgangshlutabréf og almennt eigið fé sýnd sem jafnstórir rétthyrningar. Þessum þremur rétthyrningum er raðað saman og eru jafn stórir og rétthyrningurinn sem sýnir veltu- og fastafjármuni. — **Mynd 17.2.** Mynd 17.2 Grunnuppbygging efnahagsreiknings fyrirtækis með skuldir, forgangshlutabréf og almennt eigið fé í fjármagnsskipan

Að laða að fjármagn

Þegar fjárfestar leggja fyrirtæki til fé geta þeir ekki á sama tíma fjárfest því annars staðar. Kaup á skuldabréfum eða hlutabréfum fyrirtækisins fela því í sér fórnarkostnað fyrir fjárfestana.

Gerum ráð fyrir að fjárfestir eigi $5,000 og kaupi hlutabréf í Tesla. Hann hefði þess í stað getað keypt hlutabréf í Apple, Disney eða öðru félagi, en eftir kaupin er féð ekki lengur tiltækt til annarra fjárfestinga. Val á Tesla er því aðeins skynsamlegt ef vænt ávöxtun er að minnsta kosti jafnhá og af öðrum fjárfestingum með sambærilega áhættu.

Frá sjónarhóli Tesla fæst fjármagn því aðeins að félagið bjóði vænta ávöxtun sem stenst samanburð við aðrar fjárfestingar með sambærilega áhættu. Sú ávöxtun sem fjárfestar krefjast er kostnaður félagsins af öflun fjármagns. Rétt eins og rafmagn, hráefni og laun mynda rekstrarkostnað þarf að telja fjármagnskostnað með þegar lagt er mat á kostnað við kaup og rekstur eigna.

Vægi í fjármagnsskipan

Flest fyrirtæki afla fjármagns úr fleiri en einni átt. Heildarfjármagnskostnaður þeirra er vegið meðaltal kostnaðar skulda og eigin fjár, þar sem vægin ráðast af hlutdeild hvors fjármögnunarforms í virði fyrirtækisins. Þetta meðaltal nefnist veginn meðalfjármagnskostnaður (WACC).

Vægin í WACC endurspegla hlutfall skulda og eigin fjár í fjármagnsskipaninni. Sé fyrirtæki fjármagnað að 25% með skuldum og 75% með eigin fé fær kostnaður skulda 25% vægi en kostnaður eigin fjár 75% vægi. Samsvarandi efnahagsreikningur er sýndur á mynd 17.3.

Vægin má reikna út frá fjármögnunarhlið efnahagsreiknings sem byggður er á markaðsvirði. Bókfærð virði í hefðbundnum reikningsskilum byggjast á sögulegum kostnaði. Efnahagsreikningur á markaðsvirði er að öðru leyti sambærilegur, en þar eru allir liðir metnir á gildandi markaðsvirði.

Efnahagsreikningur sýnir að markaðsvirði eigna er jafnt markaðsvirði skulda og markaðsvirði eigin fjár. Á myndinni er markaðsvirði skulda sýnt sem rétthyrningur sem er 25% af stærð markaðsvirðis eigna. Markaðsvirði eigin fjár er sýnt sem rétthyrningur sem er 75% af stærð markaðsvirðis eigna. Þessum tveimur rétthyrningum er raðað hvorum ofan á annan og saman eru þeir jafn stórir og rétthyrningurinn sem sýnir markaðsvirði eigna. — **Mynd 17.3.** Mynd 17.3 Efnahagsreikningur fyrirtækis þar sem fjármagnsskipan er 25% skuldir og 75% eigið fé

Efnahagsreikningur á markaðsvirði þarf, rétt eins og hefðbundinn efnahagsreikningur, að jafnast:

M arKaðsvirði eigna = M arKaðsvirði skulda + M arKaðsvirði eigin fjár

17.1

Jafnan sýnir að markaðsvirði eigna fyrirtækisins skiptist milli lánardrottna og eigenda í formi skulda og eigin fjár.

Skoðum útreikning á vægi fjármagnsskipanar. Skuldir Bluebonnet Industries eru $5 milljónir að bókfærðu virði, sem jafnframt er nafnverð þeirra, og bókfært virði eigin fjár er $3 milljónir. Skuldirnar ganga kaupum og sölum á 97% af nafnverði. Félagið hefur eina milljón hluta í umferð og markaðsverð hvers hlutar er $15.

Fyrst þarf að ákvarða markaðsvirði skulda og eigin fjár fyrirtækisins. Skuldir Bluebonnet eru í viðskiptum með afföllum; markaðsvirði þeirra er0.97 $\times$ $5,000,000 = $4,850,000. Markaðsvirði eigin fjár Bluebonnet er jafntfjölda hluta $\times$ verð á hlut = 1,000,000 $\times$ $15 = $15,000,000. Heildarmarkaðsvirði fjármagns fyrirtækisins er því$4,850,000 + $15,000,000 = $19,850,000. Vægi skulda í fjármagnsskipan Bluebonnet er$4,850,000/$19,850,000 = 24.4%. Vægi eigin fjár í fjármagnsskipaninni er$15,000,000/$19,850,000 = 75.6%.