10.3 Notkun ávöxtunarferilsins
10.3 Notkun ávöxtunarferilsins
Hæfniviðmið
Að loknum þessum kafla áttu að geta:
Að loknum þessum kafla áttu að geta:
Tímaróf vaxta
Tímaróf vaxta lýsir þeirri ávöxtunarkröfu sem markaðurinn gerir til skuldabréfa með mismunandi tíma til gjalddaga. Það sýnir þannig hvernig vextir ráðast af lengd lánstímans.
Tímaróf vaxta lýsir þeirri ávöxtunarkröfu sem markaðurinn gerir til skuldabréfa með mismunandi tíma til gjalddaga. Það sýnir þannig hvernig vextir ráðast af lengd lánstímans.
Ávöxtunarferill fæst með því að merkja ávöxtunarkröfu skuldabréfa við samsvarandi tíma til gjalddaga og tengja punktana. Ferillinn er því myndræn framsetning tímarófs vaxta: ávöxtunarkrafa er á y-ás og tími til gjalddaga á x-ás (sjá mynd 10.5).
Gagnlegur ávöxtunarferill byggist á ávöxtunarkröfu ríkisskuldabréfa með fjölbreyttan eftirstandandi lánstíma. Fyrst er til dæmis fundin ávöxtunarkrafa allra bréfa sem eiga eitt ár eftir til gjalddaga og hún merkt við eitt ár á x-ás. Sama er gert fyrir tveggja ára bréf og síðan aðra lánstíma þar til punktarnir mynda marktækan feril.
Gagnlegur ávöxtunarferill byggist á ávöxtunarkröfu ríkisskuldabréfa með fjölbreyttan eftirstandandi lánstíma. Fyrst er til dæmis fundin ávöxtunarkrafa allra bréfa sem eiga eitt ár eftir til gjalddaga og hún merkt við eitt ár á x-ás. Sama er gert fyrir tveggja ára bréf og síðan aðra lánstíma þar til punktarnir mynda marktækan feril.
Ferill ríkisskuldabréfa er oft nefndur áhættulaus ávöxtunarferill. Heitið byggist á því að ríkið sé talið mjög líklegt til að standa við vaxta- og höfuðstólsgreiðslur, þótt engin fjárfesting sé bókstaflega án áhættu.
Ferill ríkisskuldabréfa er oft nefndur áhættulaus ávöxtunarferill. Heitið byggist á því að ríkið sé talið mjög líklegt til að standa við vaxta- og höfuðstólsgreiðslur, þótt engin fjárfesting sé bókstaflega án áhættu.
Venjulegur ávöxtunarferill hallar upp á við: ávöxtunarkrafan hækkar eftir því sem lengra er til gjalddaga. Lengri binditími fastatekjufjárfestinga felur að jafnaði í sér meiri áhættu og fjárfestar gera því hærri ávöxtunarkröfu.
Venjulegur ávöxtunarferill hallar upp á við: ávöxtunarkrafan hækkar eftir því sem lengra er til gjalddaga. Lengri binditími fastatekjufjárfestinga felur að jafnaði í sér meiri áhættu og fjárfestar gera því hærri ávöxtunarkröfu.
Fyrirtækjaskuldabréf bera yfirleitt hærri ávöxtunarkröfu en ríkisskuldabréf vegna meiri greiðslufallsáhættu. Líkur á greiðslufalli ríkis eru jafnan litlar, en hjá fyrirtæki ráðast þær meðal annars af fjárhag útgefandans, tegund skuldabréfs og lánstíma. Næst verður fjallað nánar um greiðslufall og greiðslufallsáhættu.
Fyrirtækjaskuldabréf bera yfirleitt hærri ávöxtunarkröfu en ríkisskuldabréf vegna meiri greiðslufallsáhættu. Líkur á greiðslufalli ríkis eru jafnan litlar, en hjá fyrirtæki ráðast þær meðal annars af fjárhag útgefandans, tegund skuldabréfs og lánstíma. Næst verður fjallað nánar um greiðslufall og greiðslufallsáhættu.
Mismunandi lögun ávöxtunarferilsins
Lögun ávöxtunarferils ræðst einkum af stöðu hans og halla. Staðan sýnir almennt vaxtastig á y-ásnum (sjá mynd 10.6), en hallinn sýnir mun á ávöxtunarkröfu til skamms og langs tíma. Sá munur endurspeglar fyrst og fremst væntingar fjárfesta um þróun vaxta og óvissu um stýrivexti, sem víða eru nefndir peningamarkaðsvextir. Ávöxtunarkrafa þriggja ára skuldabréfs felur til dæmis í sér væntingar um vaxtaþróun næstu þrjú ár og áhættuna sem þeirri óvissu fylgir.
Jákvæður, eða venjulegur, ávöxtunarferill sýnir að fjárfestar krefjast hærri ávöxtunar fyrir þá viðbótaráhættu sem fylgir lengri binditíma. Eftir því sem lánstími skuldabréfs lengist eykst vaxtanæmi þess að jafnaði og því þarf hærri ávöxtunarkröfu til að bæta fjárfestum áhættuna. Brattur ferill getur einnig gefið til kynna væntingar um meiri verðbólgu og hærri vexti í framtíðinni.
Jákvæður, eða venjulegur, ávöxtunarferill sýnir að fjárfestar krefjast hærri ávöxtunar fyrir þá viðbótaráhættu sem fylgir lengri binditíma. Eftir því sem lánstími skuldabréfs lengist eykst vaxtanæmi þess að jafnaði og því þarf hærri ávöxtunarkröfu til að bæta fjárfestum áhættuna. Brattur ferill getur einnig gefið til kynna væntingar um meiri verðbólgu og hærri vexti í framtíðinni.
Venjulegur ávöxtunarferill sést oft í efnahagsuppsveiflu þegar hagvöxtur og verðbólga fara vaxandi. Þá gera fjárfestar ráð fyrir að framtíðarvextir verði hærri en núverandi vextir, meðal annars vegna þess að seðlabanki kunni að hækka skammtímavexti til að stemma stigu við verðbólgu.
Venjulegur ávöxtunarferill sést oft í efnahagsuppsveiflu þegar hagvöxtur og verðbólga fara vaxandi. Þá gera fjárfestar ráð fyrir að framtíðarvextir verði hærri en núverandi vextir, meðal annars vegna þess að seðlabanki kunni að hækka skammtímavexti til að stemma stigu við verðbólgu.
Flatur ávöxtunarferill myndast þegar lítill munur er á ávöxtunarkröfu til skamms og langs tíma (sjá mynd 10.10). Hann er yfirleitt skammvinnur og sést oft þegar ferillinn færist úr venjulegri lögun í viðsnúna, eða öfugt.
Lágt vaxtastig og ýmiss konar óhefðbundin peningastefna geta einnig leitt til flats ávöxtunarferils.
Lágt vaxtastig og ýmiss konar óhefðbundin peningastefna geta einnig leitt til flats ávöxtunarferils.
Hvers vegna er ávöxtunarferillinn mikilvægur?
Markaðsfræðingar, verðbréfamiðlarar og fjárfestingarsérfræðingar fylgjast náið með stöðu, halla og breytingum ávöxtunarferilsins. Ferillinn er mikilvægur hagvísir vegna þess að hann dregur saman væntingar einstaklinga og stórra fagfjárfesta á skuldabréfamarkaði. Þessir aðilar hafa veruleg áhrif á fjármálamarkaði og efnahagslífið í heild.
Markaðsfræðingar, verðbréfamiðlarar og fjárfestingarsérfræðingar fylgjast náið með stöðu, halla og breytingum ávöxtunarferilsins. Ferillinn er mikilvægur hagvísir vegna þess að hann dregur saman væntingar einstaklinga og stórra fagfjárfesta á skuldabréfamarkaði. Þessir aðilar hafa veruleg áhrif á fjármálamarkaði og efnahagslífið í heild.