10.1 Eiginleikar skuldabréfa

10.1 Eiginleikar skuldabréfa

Hæfniviðmið

Að þessum hluta loknum átt þú að geta:

• Telja upp og skilgreina helstu eiginleika skuldabréfa.
• Telja upp og lýsa helstu tegundum skuldabréfa.
• Útskýra öfugt samband skuldabréfaverðs og ávöxtunarkröfu.

Skuldabréf sem fjárfestingar

Fjárfestir sem kaupir skuldabréf kaupir rétt til framtíðargreiðslna sem útgefandinn, það er lántakandinn, skuldbindur sig til að inna af hendi samkvæmt skilmálum skuldabréfsins.

Skuldabréf eru oft nefnd verðbréf með föstum tekjum vegna þess að þau greiða eigandanum fyrirfram ákveðið greiðsluflæði. Fjárhæðir og gjalddagar greiðslnanna eru að jafnaði ákveðin við útgáfu skuldabréfsins.

Skuldabréf byggjast yfirleitt á skýrum samningi milli útgefanda og fjárfestis, en þeim fylgir sérstök og umfangsmikil hugtakanotkun. Hugtökin lýsa meðal annars þeim réttindum og greiðslum sem felast í skuldabréfinu og því hvernig það er keypt og selt á markaði. Byrjum á einföldu dæmi áður en nánari hugtök eru tekin fyrir.

Gerum ráð fyrir að þú kaupir skuldabréf með $1,000 nafnvirði sem Apple Inc. gefur út með 5% ársvöxtum til 20 ára. Vextirnir eru greiddir einu sinni á ári. Þú ert lánveitandinn og Apple Inc. lántakandinn.

Grunnhugtök

Til að meta skuldabréf Apple Inc. með aðferðum tímavirðis peninga þarf fyrst að þekkja eftirfarandi grunnhugtök og verðupplýsingar:

• Nafnvirði: Skuldabréf tilgreinir alltaf skýrt nafnvirði sitt, einnig kallað höfuðstólsfjárhæð. Þetta jafngildir höfuðstólnum sem útgefandinn endurgreiðir í lok líftíma skuldabréfsins, það er á gjalddaga. Í dæminu okkar er nafnvirði skuldabréfsins $1,000.
• Vaxtaprósenta skuldabréfs: Þetta er vaxtahlutfallið sem er notað til að reikna reglulega vexti, eða vaxtagreiðslur, af skuldabréfinu. Mikilvægt er að hafa í huga að vaxtaprósenta skuldabréfs er alltaf sett fram á ársgrundvelli, jafnvel þótt vaxtagreiðslur séu áætlaðar á öðrum tímabilum. Algengustu tímabil vaxtagreiðslna, önnur en árleg, eru hálfsársleg og ársfjórðungsleg. Vaxtaprósenta skuldabréfs helst yfirleitt óbreytt allan líftíma skuldabréfsins. Í dæminu okkar er vaxtaprósentan 5%.
• Vaxtagreiðsla: Þetta vísar til reglulegrar vaxtagreiðslu af skuldabréfinu. Vaxtagreiðslan fæst með því að margfalda nafnvirði skuldabréfsins með vaxtaprósentunni. Í dæmi okkar er árleg vaxtagreiðsla $1,000 $\times \text{⁠}$ 0.05 = $50. Sjá Tímavirði peninga II: margar jafnar greiðslur til að rifja upp jafnar greiðslur.
• Gjalddagi: Gjalddagi er lokadagur skuldabréfsins, eða sá tímapunktur þegar líftíma skuldabréfs lýkur. Á gjalddaga greiðir útgefandinn lokavaxtagreiðslu skuldabréfsins og endurgreiðir einnig höfuðstól þess, eða nafnvirði. Í dæminu okkar er gjalddaginn í lok 20 ára tímabilsins.
• Ávöxtunarkrafa til gjalddaga (YTM): YTM er í meginatriðum afvöxtunarvextirnir sem gera núvirði framtíðargreiðsluflæðis skuldabréfs jafnt núverandi markaðsverði þess. Fjallað verður ítarlegar um YTM síðar í þessum kafla.

• Dálkur 1: Útgefandi. Fyrsti dálkurinn sýnir fyrirtækið, borgina eða fylkið sem gefur skuldabréfið út. Þetta skuldabréfayfirlit inniheldur tvo útgefendur sveitarfélagaskuldabréfa (City of Chicago og Tennessee Energy) auk nokkurra fyrirtækjaútgefenda.
• Dálkur 2: Tegund skuldabréfs. Þessi dálkur lýsir skuldabréfaútgáfunni og sýnir hvort um fyrirtæki eða sveitarfélag er að ræða.
• Dálkur 3: Núverandi verð. Þriðji dálkurinn sýnir verðið sem prósentu af nafnvirði. Þetta er verðið sem einhver er tilbúinn að greiða fyrir skuldabréfið á markaði í dag. Við gefum verðið upp miðað við $100. Til dæmis selst Nordstrom-skuldabréfið á 112.905% af nafnvirði sínu, eða $112.905 fyrir hverja $100.00 af nafnvirði. Ef þetta skuldabréf hefur $1,000.00 nafnvirði selst það á $1,129.05 ($1,000 $\times \text{⁠}$ 1.12905). Athugið: Í þessum kafla notum við $1,000 sem nafnvirði skuldabréfs vegna þess að það er algengasta nafnvirði fyrirtækjaskuldabréfa.
• Dálkur 4: Innleysanlegt? Þessi dálkur segir til um hvort skuldabréfið hafi innlausnarákvæði (hvort hægt sé að innleysa það eða ljúka því fyrir venjulegan gjalddaga).
• Dálkur 5: Vaxtaprósenta skuldabréfs. Fimmti dálkurinn sýnir vaxtaprósentu, eða árlega vexti, hvers skuldabréfs.
• Dálkur 6: Gjalddagi. Þessi dálkur sýnir gjalddaga útgáfunnar, daginn þegar fyrirtækið endurgreiðir nafnvirði skuldabréfsins.
• Dálkur 7: Ávöxtun. Sjöundi dálkurinn sýnir ávöxtunarkröfu hvers skuldabréfs til gjalddaga, það er ávöxtunina eða fjárfestingarávöxtunina sem þú fengir ef þú keyptir skuldabréfið í dag á verðinu í dálki 3 og héldir því til gjalddaga. Við notum YTM sem afvöxtunarvexti í verðlagningarformúlu skuldabréfa.
• Dálkur 8: Einkunn. Síðasti dálkurinn sýnir skuldabréfaeinkunn, það er einkunn sem gefur til kynna lánsgæði. Eftir því sem við förum í gegnum kaflann skoðum við verð, vaxtaprósentur, ávöxtun og skuldabréfaeinkunnir nánar.

Tegundir skuldabréfa

Skuldabréfum er hér skipt í þrjá meginflokka. Innan hvers flokks eru bréfin ólík eftir útgefanda, tíma til gjalddaga, vaxtaprósentu og áhættu.

Ríkisskuldabréf

Ríkisvíxlar Bandaríkjanna til skamms tíma (T-bills) teljast áhættulitlir vegna ábyrgðar bandaríska ríkisins og mjög lítilla líkinda á greiðslufalli. Lítil áhætta skilar þó að jafnaði lægri vöxtum; fjárfestar krefjast hærri ávöxtunar þegar áhætta eykst. Treasury notes eru ríkisskuldabréf til meðallangs tíma, með gjalddaga eftir eitt til 10 ár. Treasury bonds eru langtímaskuldabréf með gjalddaga 10 til 30 árum eftir útgáfu.

Spariskuldabréf eru skuldaskjöl sem ríkið gefur út til að fjármagna opinber verkefni. Kaupandinn lánar ríkinu fé og fær nafnvirði bréfsins endurgreitt ásamt vöxtum. Ábyrgð bandaríska ríkisins gerir líkur á tapi mjög litlar og ávöxtunin er því yfirleitt lægri en af áhættusamari skuldabréfum.

Sveitarfélagaskuldabréf („munis“) eru gefin út af borgum, fylkjum, sveitarfélögum eða stofnunum þeirra. Þau bera yfirleitt aðeins meiri áhættu og skila því nokkru hærri ávöxtun en ríkisvíxlar.

Fyrirtækjaskuldabréf

Fyrirtæki gefa út fyrirtækjaskuldabréf. Þau eru áhættusamari en ríkisskuldabréf, enda geta fyrirtæki ekki aflað skatttekna til að standa undir greiðslum. Áhætta og ávöxtun ráðast af lánshæfi útgefandans. Áhættumestu og vaxtahæstu bréfin eru skuldabréf utan fjárfestingarflokks, oft kölluð ruslskuldabréf.

Núllvaxtaskuldabréf greiða ekki reglulega vexti. Þau eru seld langt undir nafnvirði en útgefandinn greiðir fullt nafnvirði á gjalddaga. Ávöxtun fjárfestisins felst í mismuninum á kaupverðinu og nafnvirðinu sem fæst endurgreitt.

Breytanleg skuldabréf veita eigandanum rétt til að skipta bréfinu fyrir fyrirfram ákveðinn fjölda almennra hlutabréfa. Umbreytingin er heimil á tilteknum tímum á líftíma skuldabréfsins og er yfirleitt að vali skuldabréfaeigandans.

Alþjóðlegi skuldabréfamarkaðurinn samanborinn við alþjóðlega hlutabréfamarkaðinn

Skuldabréf hafa lengi skipað stóran sess í eignasöfnum fjárfesta. Alþjóðlegi skuldabréfamarkaðurinn er mun stærri en hlutabréfamarkaðurinn, en samanburðurinn er ekki alveg sambærilegur: skuldabréfamarkaðurinn nær einnig til ríkisskuldabréfa en ríki gefa ekki út hlutabréf. Því kann að vera réttara að bera fyrirtækjaskuldabréf ein og sér saman við heildarvirði hlutabréfamarkaðarins.

Heildarvirði skuldabréfamarkaða er enn meira en hlutabréfamarkaða, en hlutabréfamarkaðir hafa vaxið hraðar undanfarin ár. Hlutabréf hafa til lengri tíma að jafnaði skilað meiri ávöxtun en skuldabréf og laða því að fjárfesta þrátt fyrir meiri áhættu.

Tvær hliðar skuldabréfafjárfestingar

Skuldabréf skilar eigandanum tvenns konar greiðsluflæði: nafnvirðinu er skilað á gjalddaga og vaxtagreiðslur berast reglulega á líftíma bréfsins. Fjárhæð og tímasetning vaxtagreiðslnanna eru ákveðnar í útgáfuskilmálunum sem fjárfestir fær við kaup.

Við verðmat skuldabréfs þarf því að reikna núvirði tveggja greiðsluflæða sérstaklega: vaxtagreiðslnanna og nafnvirðisins sem greiðist á gjalddaga. Samanlagt núvirði þeirra gefur verðmæti skuldabréfsins.

Samband skuldabréfaverðs og vaxta

Skuldabréf með breytilegum vöxtum líkjast hefðbundnum skuldabréfum en vaxtaprósentan breytist með tilteknum viðmiðunarvöxtum. Dæmi um slík viðmið eru vextir bandarískra ríkisskuldabréfa til meðallangs tíma, federal funds-vextir Seðlabanka Bandaríkjanna, London Interbank Offered Rate (LIBOR) og prime-vextir.

Væntingar um verðbólgu og hækkandi markaðsvexti eru óhagstæðar eigendum skuldabréfa með föstum vöxtum, því markaðsverð bréfanna lækkar þegar vextir hækka. Verð skuldabréfa með fljótandi eða breytilegum vöxtum bregst ekki við með sama hætti.

Skuldabréf með mjög lága vaxtaprósentu eru seld með miklum afslætti. Núllvaxtaskuldabréf ganga lengst í þeim efnum, enda er vaxtaprósenta þeirra núll. Því lægri sem vaxtaprósentan er, þeim mun næmara er verð bréfsins fyrir breytingum á markaðsvöxtum.