1010 Sérstæða afstæðiskenningin
Lykilhugtök
- bindiorka
- orkuígildi mismunarins milli massa kjarna og samanlagðs massa kjarneinda hans(binding energy)
- ljósvaki
- ímyndaður miðill sem vísindamenn töldu áður að bæri ljósbylgjur; tilraunir sýndu síðar að ljósvaki er ekki til(ether)
- viðmiðunarkerfi
- punktur eða safn tengdra punkta sem valið er til að mæla hreyfingu út frá(frame of reference)
- almenn afstæðiskenning
- kenningin sem sett var fram til að útskýra þyngdarafl og hröðun(general relativity)
- tregðukerfi
- viðmiðunarkerfi þar sem hlutir fylgja fyrsta lögmáli Newtons(inertial reference frame)
- lengdarstytting
- stytting lengdar sem mælist hjá athuganda sem hreyfist miðað við viðmiðunarkerfi hlutarins(length contraction)
- massagalli
- mismunurinn milli massa kjarna og samanlagðs massa kjarneinda hans(mass defect)
- forsenda
- staðhæfing sem gengið er út frá að sé sönn í vísindalegri eða stærðfræðilegri röksemdafærslu(postulate)
- eiginlengd
- lengd hlutar í eigin viðmiðunarkerfi hans, til aðgreiningar frá lengd sem athugandi á hreyfingu miðað við það kerfi mælir(proper length)
- afstæðilegur
- sem tengist nútímaafstæðiskenningu; á sérstaklega við um áhrif sem verða marktæk þegar hraði hlutar nálgast ljóshraða og γ verður marktækt stærra en 1(relativistic)
- afstæðileg orka
- heildarorka hlutar eða eindar á hreyfingu, E = γmc²; hún felur bæði í sér hvíldarorku mc² og hreyfiorku(relativistic energy)
- afstæðisstuðull
- γ = 1/√(1 − u²/c²), þar sem u er hraði hlutar á hreyfingu og c er ljóshraði(relativistic factor)
- afstæðilegur skriðþungi
- p = γmu, þar sem γ er afstæðisstuðullinn, m er hvíldarmassi hlutarins og u er hraði hans miðað við athuganda(relativistic momentum)
- afstæðiskenning
- kenning sem lýsir því hvernig hlutir hreyfast miðað við hver annan(relativity)
- hvíldarmassi
- massi hlutar sem er í kyrrstöðu í eigin viðmiðunarkerfi(rest mass)
- samtími
- eiginleiki atburða sem eiga sér stað á sama tíma í tilteknu viðmiðunarkerfi(simultaneity)
- takmörkuð afstæðiskenning
- kenning sem skýrir afleiðingar þess að ljóshraðinn og lögmál eðlisfræðinnar séu þau sömu í öllum tregðukerfum(special relativity)
- tímalenging
- lenging tímabils sem mælist þegar ferli á sér stað í viðmiðunarkerfi sem hreyfist miðað við athuganda(time dilation)