Introduction
Efnisyfirlit kafla
Inngangur
Kannabis var um áratuga skeið flokkað sem ólöglegt efni en er nú löglegt í einhverri mynd í nær öllum ríkjum Bandaríkjanna. Flest ríkin sem eftir standa hafa afglæpavætt kannabis, heimilað það til lækninga eða hvort tveggja. Sé miðað við almenningsálit og afstöðu ríkisstjóra og löggjafa fyrir aðeins tíu til fimmtán árum eru umskiptin eftirtektarverð.
Árið 2013 sýndi könnun Pew Research Center í fyrsta sinn að meirihluti Bandaríkjamanna, 52 prósent, studdi lögleiðingu kannabis. Fram að því hafði meirihlutinn viljað að kannabis yrði áfram ólöglegt. (Gallup spurði fyrst um lagalega stöðu kannabis árið 1969; þá studdu aðeins 12 prósent fullorðinna Bandaríkjamanna lögleiðingu.) Kannabis hafði um árabil verið talið samfélagsógn, einkum gagnvart ungu fólki. Notendur voru gjarnan sagðir latir eða taldir byrði á samfélaginu, auk þess sem kannabisnotkun var oft tengd neikvæðum kynþáttastaðalmyndum. Þeir voru með öðrum orðum taldir víkja frá samfélagsviðmiðum.
Almenningsálitið hefur tekið miklum breytingum. Í könnuninni 2013 var stuðningur við lögleiðingu rétt kominn yfir 50 prósent en árið 2019 hafði hann náð 67 prósentum. Tveir þriðju hlutar Bandaríkjamanna studdu að heimila tiltekin form kannabisnotkunar, afglæpavæða notkunina og fella niður fangelsisrefsingar fyrir notendur (Daniller 2019). Stjórnvöld brugðust við og ríkin tóku að breyta stefnu sinni. Nú hafa margir sem áður sniðgengu kannabisnotendur komið auga á kosti kannabis og endurmeta jafnvel fyrri afstöðu sína.
Rétt eins og víða annars staðar í félagsfræði eru engin algild svör við því hvað teljist frávik. Hugmyndir fólks um frávik eru mismunandi eftir samfélögum og undirmenningarhópum og breytast einnig með tímanum.
Húðflúr, veganlífsstíll, einstæðir foreldrar, brjóstastækkanir og jafnvel skokk þóttu eitt sinn frávik frá viðteknum venjum en njóta nú víðtækrar viðurkenningar. Slíkar breytingar taka yfirleitt tíma og geta valdið verulegum ágreiningi, einkum þegar um er að ræða viðmið sem teljast grundvallaratriði í samfélaginu. Skilnaður snertir til dæmis fjölskylduna sem samfélagsstofnun; hann var því eitt sinn talinn frávik og honum fylgdi sterkur smánarblettur. Kannabisnotkun var sömuleiðis áður talin frávik og afbrot en viðmið bandarísks samfélags um hana eru að breytast.