11.4 Intergroup Relationships
11.4Samskipti milli hópa
Námsmarkmið
Að þessum hluta loknum ættir þú að geta:
- Útskýrt ólík samskipti milli hópa eftir því hversu mikið umburðarlyndi þau fela í sér
- Nefnt söguleg eða samtímaleg dæmi um hvert form samskipta milli hópa
Samskipti milli hópa (samskipti ólíkra hópa fólks) spanna róf frá umburðarlyndi til umburðarleysis. Umburðarlyndasta form slíkra samskipta er fjölhyggja, þar sem ekki er gerður greinarmunur á minnihluta- og meirihlutahópum heldur njóta allir hópar jafnræðis. Á hinum enda rófsins eru samruni, brottvísun og jafnvel þjóðarmorð — skýr dæmi um umburðarlaus samskipti milli hópa.
Fjölhyggja
Fjölhyggja birtist í þeirri hugsjón að Bandaríkin séu eins og „salatskál“: fjölbreytt blanda ólíkra menningarheima þar sem hver menning heldur eigin sérkennum en leggur jafnframt sitt af mörkum til heildarinnar. Sönn fjölhyggja einkennist af gagnkvæmri virðingu allra menningarhópa, bæði ráðandi og undirokaðra, og skapar fjölmenningarlegt umhverfi þar sem fjölbreytni nýtur viðurkenningar. Í reynd er erfitt að ná sannri fjölhyggju. Í Bandaríkjunum skortir oft þá gagnkvæmu virðingu sem fjölhyggja krefst og eldri líking þjóðarinnar við „bræðslupott“ lýsir samfélagi þar sem menningarmunur er fremur afmáður en viðurkenndur.
Samlögun
Samlögun lýsir því ferli þegar einstaklingur eða hópur úr minnihluta gefur eigin sjálfsmynd upp á bátinn með því að tileinka sér einkenni ráðandi menningar. Í Bandaríkjunum, sem eiga sér langa sögu innflytjenda frá ýmsum löndum, hefur samlögun lengi fylgt innflytjendum.
Flest fólk í Bandaríkjunum á forfeður sem voru innflytjendur. Á árunum 1890 til 1920 urðu Bandaríkin heimili um 24 milljóna innflytjenda. Á áratugunum síðan hafa fleiri hópar innflytjenda komið til landsins og að lokum samlagast bandarískri menningu, stundum eftir langvarandi fordóma og mismunun. Samlögun getur leitt til þess að minnihlutahópur glati menningarlegri sjálfsmynd sinni þegar hann fellur inn í ráðandi menningu, en hún hefur lítil sem engin áhrif á menningarlega sjálfsmynd meirihlutahópsins.
Sumir hópar halda ef til vill aðeins í táknræna siði sem tengjast upprunalegu þjóðerni þeirra. Margir Bandaríkjamenn af írskum uppruna halda til dæmis upp á dag heilags Patreks, margir Bandaríkjamenn af hindúatrú fagna dívalíhátíðinni og margir Bandaríkjamenn af mexíkóskum uppruna halda upp á Cinco de Mayo (5. maí, þegar sigri Mexíkóa á franska keisaradæminu í orrustunni við Puebla er fagnað). Það sem eftir er ársins kunna önnur einkenni upprunamenningarinnar hins vegar að gleymast.
Samlögun er andstæða „salatskálarinnar“ sem fjölhyggja skapar. Í stað þess að varðveita eigin menningarleg sérkenni gefa undirokaðir menningarhópar hefðir sínar upp á bátinn til að laga sig að nýju umhverfi. Félagsfræðingar meta samlögun innflytjenda að nýrri menningu út frá fjórum viðmiðum: félags- og efnahagslegri stöðu, samþjöppun í búsetu, samlögun að tungumáli og hjónaböndum milli hópa. Kynþátta- og þjóðernismismunun getur gert nýjum innflytjendum erfitt að samlagast að fullu. Samlögun að tungumáli getur reynst sérstaklega erfið, takmarkað atvinnu- og menntunarkosti og þar með hamlað bættri félags- og efnahagslegri stöðu.
Samruni
Samruni er ferlið þar sem minnihlutahópur og meirihlutahópur sameinast og mynda nýjan hóp. Samruni skapar hina sígildu líkingu við „bræðslupott“. Ólíkt „salatskálinni“, þar sem hver menning varðveitir sérkenni sín, felst hugsjón „bræðslupottsins“ í því að menningarheimar sameinist og úr verði alveg ný menning.
Samruni í formi kynþáttablöndunar verður með hjónaböndum fólks af ólíkum kynþáttum. Í suðurríkjum Bandaríkjanna voru lög sem bönnuðu kynþáttablöndun og gerðu hjónabönd milli kynþátta refsiverð útbreidd á tímum Jim Crow. Það var ekki fyrr en með dómi í Loving gegn Virginíu árið 1967 sem síðustu slík lög voru felld úr gildi og úrskurðuð andstæð stjórnarskrá.
Þjóðarmorð
Þjóðarmorð, vísvitandi útrýming tiltekins hóps (yfirleitt undirokaðs), er skaðlegasta form samskipta milli hópa. Sagan sýnir að þjóðarmorð geta bæði falist í ásetningi um að útrýma hópi og í því að útrýming hóps eigi sér stað, hvort sem hún er viljandi eða ekki.
Þekktasta dæmið um þjóðarmorð er ef til vill tilraun Hitlers til að útrýma gyðingum á fyrri hluta tuttugustu aldar. Yfirlýst markmið „lokalausnar“ Hitlers, sem leiddi til helfararinnar, var að útrýma gyðingum í Evrópu ásamt öðrum minnihlutahópum, svo sem kaþólikkum, fötluðu fólki og hinsegin fólki. Með þvinguðum brottflutningum, fangabúðum og fjöldaaftökum í gasklefum bar nasistastjórn Hitlers ábyrgð á dauða 12 milljóna manna, þar af 6 milljóna gyðinga. Ásetningur Hitlers var skýr og hinn mikli fjöldi látinna gyðinga sýnir ótvírætt að Hitler og stjórn hans frömdu þjóðarmorð. En hvernig eigum við að skilja þjóðarmorð sem eru ekki jafn augljós og vísvitandi?
Meðferð evrópskra landnema á frumbyggjum Ameríku er dæmi um þjóðarmorð. Sumir sagnfræðingar áætla að frumbyggjum Ameríku hafi fækkað úr um 12 milljónum árið 1500 í aðeins 237.000 árið 1900 (Lewy 2004). Evrópskir landnemar hröktu frumbyggja af eigin landi og þvingaðir brottflutningar kostuðu oft þúsundir mannslífa, svo sem á Táraslóð Cherokee- og Potawatomi-fólksins. Landnemar hnepptu frumbyggja einnig í þrældóm og neyddu þá til að láta af trúar- og menningarsiðum sínum. Helsta dánarorsökin var þó hvorki þrælahald, stríð né þvingaðir brottflutningar, heldur evrópskir sjúkdómar sem frumbyggjar höfðu ekkert ónæmi gegn. Bólusótt, barnaveiki og mislingar breiddust hratt út meðal ættbálka frumbyggja sem höfðu aldrei komist í snertingu við sjúkdómana og gátu ekki varist þeim. Sjúkdómarnir gjöreyddu einfaldlega stórum hluta ættbálkanna. Líklega var sjúkdómum beitt sem vopni án ásetnings í sumum tilvikum en af ásetningi í öðrum. Í sjö ára stríðinu gáfu Bretar til dæmis ættbálkum frumbyggja teppi sem voru sýkt af bólusótt til að „fækka þeim“ og líklegt er að slíkar og áþekkar aðferðir hafi verið notaðar áfram í aldalangri atlögu að frumbyggjum Ameríku.
Þjóðarmorð eru ekki aðeins sögulegt fyrirbæri; þau eru framin jafnvel á tuttugustu og fyrstu öld. Átök milli þjóðernishópa og landshluta í Darfúrhéraði í Súdan hafa til dæmis kostað hundruð þúsunda mannslífa. Í langvinnum átökum um land hafa stjórnvöld í Súdan og ríkisstyrktar Janjaweed-sveitir þeirra staðið fyrir herferð morða, þvingaðra brottflutninga og kerfisbundinna nauðgana gegn íbúum Darfúr. Þótt friðarsamningur hafi verið undirritaður árið 2011 er friðurinn brothættur.
Brottvísun
Brottvísun felst í því að ráðandi hópur neyðir undirokaðan hóp til að yfirgefa tiltekið svæði eða land. Eins og dæmin um Táraslóðina og helförina sýna getur brottvísun verið þáttur í þjóðarmorði. Hún getur þó einnig verið sjálfstætt og skaðlegt form samskipta milli hópa. Sögulega hafa brottvísanir oft byggst á þjóðerni eða kynþætti. Eftir árás japanskra stjórnvalda á Pearl Harbor gaf Franklin D. Roosevelt Bandaríkjaforseti út framkvæmdatilskipun 9066 árið 1942. Tilskipunin heimilaði stofnun fangabúða fyrir fólk sem átti að minnsta kosti einn japanskan langafa eða langömmu. Meira en 120.000 manns af japönskum uppruna sem annaðhvort höfðu lögheimili í Bandaríkjunum eða voru bandarískir ríkisborgarar, þar á meðal mörg börn, voru vistuð í búðunum í allt að fjögur ár, þótt aldrei væru færðar sönnur á samráð við óvininn eða njósnir. Margir Bandaríkjamenn af japönskum uppruna sýndu raunar áfram hollustu við Bandaríkin með þjónustu í bandaríska hernum í stríðinu. Á tíunda áratug tuttugustu aldar báðust alríkisstjórnvöld formlega afsökunar á brottvísuninni og enn er unnið að skaðabótum.
Aðskilnaður
Aðskilnaður felst í því að tveir hópar eru líkamlega aðgreindir, einkum í búsetu en einnig á vinnustöðum og í félagslífi. Mikilvægt er að greina á milli aðskilnaðar að lögum (lat. de jure), sem er knúinn fram með lögum, og aðskilnaðar í reynd (lat. de facto), sem verður án lagaboðs vegna annarra þátta. Skýrt dæmi um aðskilnað að lögum er aðskilnaðarstefnan í Suður-Afríku á árunum 1948 til 1994. Undir þeirri stefnu voru svartir Suður-Afríkubúar sviptir borgaralegum réttindum sínum og fluttir með valdi á svæði þar sem þeir voru líkamlega aðskildir frá hvítum samlöndum sínum. Aðskilnaðarstefnan var ekki afnumin fyrr en eftir áratugi niðurlægingar, ofbeldisfullra uppreisna og alþjóðlegs þrýstings.
Aðskilnaður að lögum viðgekkst í Bandaríkjunum í mörg ár eftir borgarastyrjöldina. Á þessum tíma settu mörg fyrrverandi ríki Suðurríkjasambandsins Jim Crow-lög sem kröfðust aðskilinnar aðstöðu fyrir svart og hvítt fólk. Lögin voru staðfest með tímamótadómi Hæstaréttar Bandaríkjanna í málinu Plessy gegn Ferguson árið 1896, þar sem komist var að þeirri niðurstöðu að „aðskilin en jöfn“ aðstaða samræmdist stjórnarskrá. Næstu fimm áratugina varð svart fólk fyrir lögbundinni mismunun og var neytt til að búa, vinna og ganga í skóla í aðskilinni — en ójafnri — aðstöðu. Það var ekki fyrr en árið 1954, með dómi í málinu Brown gegn skólanefnd, að Hæstiréttur komst að þeirri niðurstöðu að „aðskilin menntaaðstaða er í eðli sínu ójöfn“ og batt þar með enda á aðskilnað að lögum í Bandaríkjunum.
Aðskilnað í reynd er hins vegar ekki hægt að afnema með dómsúrskurði. Aðeins fáar stofnanir afnámu aðskilnað í kjölfar Brown-dómsins. Raunar þurfti afskipti stjórnvalda og jafnvel hersins til að knýja úrskurðinn fram, og setja þurfti lög um borgararéttindi og önnur lög til að festa jafnræði formlega í sessi. Aðskilnaður er enn útbreiddur í Bandaríkjunum og fólk af ólíkum kynþáttum eða þjóðerni býr oft í aðskildum hverfum, borgarhlutum eða sóknum. Félagsfræðingar nota aðskilnaðarvísa til að mæla kynþáttaaðskilnað á ólíkum svæðum. Vísarnir byggjast á kvarða frá núlli til 100, þar sem núll táknar mesta samþættingu en 100 þá minnstu. Á stórborgarsvæði New York var aðskilnaðarvísir svartra og hvítra til dæmis 79 á árunum 2005–2009. Það merkir að 79 prósent svarts eða hvíts fólks þyrftu að flytja svo hvert hverfi hefði sama hlutfall kynþáttahópa og stórborgarsvæðið í heild (Population Studies Center 2010).