Samantekt

Samantekt

7.1 Viðfangsefni þekkingarfræðinnar

Þekkingarfræði fjallar um þekkingu og tengd hugtök, svo sem sannleika og rökstuðning. Hún beitir meðal annars hugtakagreiningu, röksemdafærslu og rannsóknum. Hefðbundin þekkingarfræði beinist að staðhæfingaþekkingu, það er þekkingu á staðreyndum eða staðhæfingum. Aðrar gerðir eru til, meðal annars verkkunnátta og þekking af eigin kynnum. Þar sem þekking og rökstuðningur teljast verðmæt er þekkingarfræði bæði lýsandi og viðmiðandi fræðigrein.

7.2 Þekking

Samkvæmt hefðbundinni greiningu, sem rakin er til Platons, er þekking sönn rökstudd skoðun. Sú greining var almennt viðtekin þar til Edmund Gettier setti fram gagndæmi á sjöunda áratug 20. aldar. Gettier-dæmin sýna að sönn rökstudd skoðun nægir ekki til þekkingar; þetta nefnist Gettier-vandinn. Margar lausnir reyna að styrkja greiningu Platons, til dæmis með fjórða skilyrðinu eða skýrari greinargerð um rökstuðning.

7.3 Rökstuðningur

Rökstuðningur gerir skoðun líklegri til að vera sanna. Eðli hans og virkni eru því mikilvæg viðfangsefni þekkingarfræðinnar. Samkvæmt innrihyggju ræðst rökstuðningur alfarið af þáttum sem eru aðgengilegir í huga þekkingarverunnar. Ytrihyggja leyfir að ytri þættir, svo sem áreiðanleiki ferlis, skipti máli. Lausnir á Gettier-vandanum hafa verið settar fram innan beggja stefna. Einnig er skoðað hvernig rökstuðningur birtist í heilu skoðanakerfi. Bjarghyggja lætur skoðanir hvíla á grunnskoðunum, en samkvæmnishyggja lítur á þær sem gagnkvæmt styðjandi vef. Allar uppsprettur rökstuðnings eru skeikular; rökstudd skoðun getur því verið ósönn.

7.4 Efahyggja

Efahyggja er sú afstaða að sum eða öll þekking sé ómöguleg. Altækur efahyggjumaður hafnar almennt möguleika þekkingar og beinir athyglinni oft að rökstuðningi skoðana um ytri heiminn. Hann setur fram efahyggjutilgátu—mögulega heimsmynd sem myndi gera allar venjulegar skoðanir okkar ósannar—og bendir á að við getum ekki útilokað hana. Tilgátan getur verið sú að okkur dreymi, að illur andi blekki okkur eða að við séum heilar í fati eða föst í sýndarveruleika. Rökin nýta að fyrirliggjandi vísbendingar útiloka ekki slíkar tilgátur. Andstæðingar efahyggju neita hins vegar að þekking krefjist þeirrar fullu vissu sem efahyggjumaðurinn gerir ráð fyrir.

7.5 Hagnýt þekkingarfræði

Hagnýt þekkingarfræði beitir hugtökum, aðferðum og kenningum þekkingarfræðinnar á samfélagsleg álitaefni og starfshætti. Mikilvæg grein hennar er félagsþekkingarfræði, sem rannsakar félagslegar hliðar þekkingar og rökstuðnings ásamt myndun hópskoðana. Vitnisburður er sú leið sem við notum til að öðlast þekkingu frá öðrum og miðla henni. Félagsþekkingarfræði skoðar einnig hvernig meta skuli eigin skoðanir þegar þær rekast á vitnisburð annarra og hvernig þekkingarlegt ranglæti getur myndast. Vitnisburðarranglæti verður þegar skoðanir fólks eru kerfisbundið vanmetnar eða hunsaðar. Túlkunarranglæti verður þegar tungumál og hugtök samfélags ná ekki að fanga reynslu allra meðlima þess.