3434 Næring dýra og meltingarkerfið
Lykilhugtök
Lykilhugtök
- meltingarvegur
- pípulaga meltingarkerfi með munni og endaþarmsopi
- amínópeptídasi
- próteasi sem brýtur peptíð niður í stakar amínósýrur; seytt af burstabrún smáþarma
- endaþarmsop
- op þar sem úrgangsefni fara út úr meltingarveginum
- gall
- meltingarvökvi sem lifrin framleiðir; mikilvægur í meltingu lípíða
- fæðubolti
- massi fæðu sem myndast við tyggingu og bleytingu með munnvatni
- karboxýpeptídasi
- próteasi sem brýtur peptíð niður í stakar amínósýrur; seytt af burstabrún smáþarma
- kjötæta
- dýr sem neytir dýrakjöts
- höfuðfasi
- fyrsti fasi meltingar; stjórnast af taugaviðbrögðum við áreiti frá fæðu
- kólestókínín
- hormón sem örvar samdrátt gallblöðru og losun galls
- kylómíkróna
- lítil lípíðkúla
- iðramauk
- blanda að hluta meltrar fæðu og magasafa
- kýmótrypsín
- próteasi frá brisi
- melting
- vélrænt og efnafræðilegt niðurbrot fæðu í lítil lífræn brot
- tvípeptídasi
- próteasi sem brýtur peptíð niður í stakar amínósýrur; seytt af burstabrún smáþarma
- skeifugörn
- fyrsti hluti smáþarma, þar sem stór hluti meltingar kolvetna og fitu fer fram
- elastasi
- próteasi frá brisi
- innkirtlakerfi
- kerfi sem stjórnar viðbrögðum ýmissa kirtla líkamans og losun hormóna á réttum tímum
- vélinda
- pípulaga líffæri sem tengir munninn við magann
- lífsnauðsynlegt næringarefni
- næringarefni sem líkaminn getur ekki myndað og verður að fá úr fæðu
- gallblaðra
- líffæri sem geymir og þéttir gall
- magahindrandi peptíð
- hormón sem smáþarmar seyta þegar fitusýrur og sykrur eru til staðar; það hamlar einnig sýruframleiðslu og iðrahreyfingum til að hægja á því hve hratt fæða fer í smáþarmana
- magafasi
- meltingarfasi sem hefst þegar fæða berst í magann; magasýrur og ensím vinna á fæðunni sem tekin hefur verið inn
- gastrín
- hormón sem örvar seytingu saltsýru í maganum
- maga- og æðahol
- meltingarkerfi sem samanstendur af einu opi
- fóarn
- vöðvaríkt líffæri sem malar fæðu
- jurtaæta
- dýr sem neytir eingöngu jurtafæðu
- dausgörn
- síðasti hluti smáþarma; tengir smáþarma við digurgirni; mikilvæg fyrir frásog B₁₂
- inntaka
- athöfnin að taka fæðu inn í líkamann
- þarmafasi
- þriðji meltingarfasinn; hefst þegar iðramauk berst í smáþarmana, kemur af stað seytingu meltingarvökva og stjórnar hraða magatæmingar
- ásgörn
- annar hluti smáþarma
- laktasi
- ensím sem brýtur laktósa niður í glúkósa og galaktósa
- digurgirni
- líffæri meltingarkerfisins sem endurfrásogar vatn úr ómeltu efni og vinnur úr úrgangsefnum
- lípasi
- ensím sem brýtur lípíð niður efnafræðilega
- lifur
- líffæri sem framleiðir gall fyrir meltingu og vinnur úr vítamínum og lípíðum
- maltasi
- ensím sem brýtur maltósa niður í glúkósa
- steinefni
- ólífrænt frumefni sem gegnir mikilvægu hlutverki í líkamanum
- einmaga
- meltingarkerfi sem hefur maga með einu hólfi
- alæta
- dýr sem neytir bæði plantna og dýra
- bris
- kirtill sem seytir meltingarsafa
- pepsín
- ensím í maganum sem hefur það meginhlutverk að melta prótein
- pepsínógen
- óvirkt forstig pepsíns
- iðrahreyfingar
- bylgjulaga hreyfingar vöðvavefs
- kirtilmagi
- kirtilhluti maga fugla
- endaþarmur
- svæði líkamans þar sem saur geymist þar til hann er losaður
- gróffóður / trefjar
- hluti fæðu sem er orkulítill og trefjaríkur
- jórturdýr
- dýr með maga sem skiptist í fjögur hólf
- munnvatnsamýlasi
- ensím í munnvatni sem breytir kolvetnum í maltósa
- sekretín
- hormón sem örvar seytingu natríumbíkarbónats í smáþörmum
- smáþarmar
- líffæri þar sem meltingu próteina, fitu og kolvetna lýkur
- sómatóstatín
- hormón sem losnar til að stöðva sýruseytingu þegar maginn er tómur
- hringvöðvi
- vöðvaband sem stjórnar flutningi efna um meltingarveginn
- magi
- pokalaga líffæri sem inniheldur súran meltingarsafa
- súkrasi
- ensím sem brýtur súkrósa niður í glúkósa og frúktósa
- trypsín
- próteasi frá brisi sem brýtur niður prótein
- þarmatotur
- fellingar á innra yfirborði smáþarma sem auka frásogsyfirborð
- vítamín
- lífrænt efni sem er nauðsynlegt í litlu magni til að viðhalda lífi