Samantekt

Samantekt

3.1 Erfðafræði mannsins

Gen eru DNA-raðir sem skrá upplýsingar um tiltekinn eiginleika. Mismunandi útgáfur af geni kallast samsætur; stundum má flokka samsætur sem ríkjandi eða víkjandi. Ríkjandi samsæta leiðir alltaf til ríkjandi svipgerðar. Til að sýna víkjandi svipgerð þarf einstaklingur að vera arfhreinn fyrir víkjandi samsætunni. Gen hafa áhrif á bæði líkamlega og sálfræðilega eiginleika. Að lokum ræðst það af samspili gena okkar og umhverfis hvernig og hvenær gen er tjáð og hver útkoman verður, bæði hvað varðar líkamlega og sálfræðilega eiginleika.

3.2 Frumur taugakerfisins

Taugatróðsfrumur og taugafrumur eru þær tvær frumugerðir sem mynda taugakerfið. Þótt taugatróðsfrumur gegni almennt stuðningshlutverkum eru boðskipti milli taugafrumna grundvöllur allrar starfsemi sem tengist taugakerfinu. Boðskipti taugafrumna eru möguleg vegna sérhæfðrar byggingar taugafrumunnar. Frumubolurinn inniheldur frumukjarnann og griplur teygja sig út frá honum eins og greinar á tré. Síminn er annað meginútskot frá frumubolnum; símar eru oft þaktir mýelínslíðri sem eykur hraða taugaboða. Á enda símans eru símaendar sem innihalda taugaboðefnablöðrur fylltar taugaboðefnum.

Mismunandi taugaboðefni tengjast mismunandi starfsemi. Oft fela sálfræðilegar raskanir í sér ójafnvægi í tilteknu taugaboðefnakerfi. Þess vegna er geðlyfjum ávísað í tilraun til að koma taugaboðefnunum aftur í jafnvægi. Lyf geta virkað annaðhvort sem örvar eða hamlar fyrir tiltekið taugaboðefnakerfi.

3.3 Hlutar taugakerfisins

Heilinn og mænan mynda miðtaugakerfið. Úttaugakerfið samanstendur af viljastýrða taugakerfinu og sjálfvirka taugakerfinu. Viljastýrða taugakerfið flytur skyn- og hreyfiboð til og frá miðtaugakerfinu. Sjálfvirka taugakerfið stjórnar starfsemi líffæra okkar og kirtla og má skipta því í drifkerfi og sefkerfi. Virkjun drifkerfisins býr okkur undir baráttu eða flótta en virkjun sefkerfisins tengist eðlilegri starfsemi við afslappaðar aðstæður.

3.4 Heilinn og mænan

Heilinn samanstendur af tveimur heilahvelum og hvort þeirra stjórnar gagnstæðri hlið líkamans. Hvoru heilahveli má skipta í mismunandi blöð: ennisblað, hvirfilblað, gagnaugablað og hnakkablað. Auk blaða heilabarkarins inniheldur framheilinn stúku (skynboðastöð) og randkerfi (rás fyrir tilfinningar og minni). Miðheilinn inniheldur dreif, sem er mikilvæg fyrir svefn og örvun, auk svartfyllu og kviðlægs þekjusvæðis. Þessar formgerðir eru mikilvægar fyrir hreyfingu, umbun og ferli sem tengjast fíkn. Afturheilinn inniheldur formgerðir heilastofnsins (mænukylfu, brú og miðheila), sem stjórna sjálfvirkri starfsemi á borð við öndun og blóðþrýsting. Afturheilinn inniheldur einnig litla heila, sem hjálpar til við að samhæfa hreyfingar og ákveðnar tegundir minnis.

Einstaklingar með heilaskaða hafa verið rannsakaðir ítarlega til að afla upplýsinga um hlutverk ólíkra svæða heilans, og nýlegar tækniframfarir gera okkur kleift að afla svipaðra upplýsinga með myndgreiningu á byggingu og starfsemi heilans. Þessar aðferðir eru meðal annars CT, PET, MRI, fMRI og EEG.

3.5 Innkirtlakerfið

Kirtlar innkirtlakerfisins seyta hormónum til að stjórna eðlilegri líkamsstarfsemi. Undirstúkan er tengi milli taugakerfisins og innkirtlakerfisins og hún stjórnar seyti heiladinguls. Heiladingullinn gegnir hlutverki yfirkirtils og stjórnar seyti allra annarra kirtla. Skjaldkirtillinn seytir þýroxíni, sem er mikilvægt fyrir grunnefnaskipti og vöxt; nýrnahetturnar seyta hormónum sem koma við sögu í streituviðbragði; brisið seytir hormónum sem stjórna blóðsykri; og eggjastokkar og eistu framleiða kynhormón sem stjórna kynferðislegri hvatningu og hegðun.