2121 Veirur

Inngangur

The left electron micrograph shows the tobacco mosaic virus, which is shaped like a long, thin rectangle. The right photo shows an orchid leaf in varying states of decay. Initial symptoms are yellow and brown spots. Eventually, the entire leaf turns yellow with brown blotches, then completely brown. — **Mynd 21.1.** Tóbaksmósaíkveiran, sem sést hér með gegnumlýsingarrafeindasmásjá (vinstra megin), var fyrsta veiran sem uppgötvaðist. Veiran veldur sjúkdómi í tóbaki og öðrum plöntum, til dæmis brönugrösum (hægra megin). (mynd a: USDA ARS; mynd b: breytt eftir USDA Forest Service, Department of Plant Pathology Archive North Carolina State University; gögn um mælikvarða frá Matt Russell)

Yfirlit kafla

21.1 Þróun, formgerð og flokkun veira
21.2 Veirusýkingar og hýslar
21.3 Forvarnir og meðferð við veirusýkingum
21.4 Aðrar frumulausar einingar: príon og veirungar

Inngangur

Veirur eru frumulausar sníkjueiningar sem ekki er hægt að flokka innan neins ríkis. Þær geta sýkt mjög ólíkar lífverur, allt frá bakteríum til plantna og dýra. Í raun eru veirur á mörkum lifandi lífvera og ólifandi eininga. Lifandi verur vaxa, hafa efnaskipti og fjölga sér. Veirur eru hins vegar ekki úr frumum, hafa hvorki eigin efnaskipti né vöxt og geta ekki skipt sér með frumuskiptingu. Þær geta þó afritað sig, eða eftirmyndað, en eru algjörlega háðar efnum og ferlum hýsilfrumna sinna til að mynda nýjar veiruagnir, sem eru settar saman í þroskaða gerð. Enginn veit nákvæmlega hvenær eða hvernig veirur þróuðust eða frá hvaða forvera þær komu, því þær hafa ekki skilið eftir sig steingervingasögu. Sumir veirufræðingar telja að nútímaveirur séu mósaík úr bútum og brotum kjarnsýra sem þær hafi tekið upp úr ýmsum áttum á eigin þróunarleiðum.