Samantekt kafla

Samantekt kafla

3.1 Hvað er menning?

Þótt hugtökin „samfélag“ og „menning“ séu oft notuð til skiptis merkja þau ekki það sama. Samfélag er hópur fólks sem myndar afmarkaða heild og á sameiginlega menningu. Menning nær yfir sameiginleg gildi, viðhorf, viðmið, tungumál, venjur og gripi þessa fólks og felur bæði í sér efnislega og óefnislega þætti. Skynjun okkar á menningarmun mótast bæði af þjóðhverfu — að meta aðra út frá eigin menningarviðmiðum — og ofmati á framandi menningu — þeirri trú að önnur menning sé æðri. Félagsfræðingar leitast við að beita menningarlegri afstæðishyggju, það er að meta aðra menningarheima út frá þeirra eigin viðmiðum, þótt það geti verið vandasamt.

3.2 Menningarþættir

Menning er samsett úr mörgum þáttum, þar á meðal gildum og viðhorfum samfélagsins. Menningarviðmið stýra einnig hegðun; meðal þeirra eru lög, siðaboð, sem byggjast á siðferðilegum viðhorfum, og hversdagsvenjur, sem hafa ekki sama siðferðilega vægi. Tákn og tungumál samfélags gegna lykilhlutverki í mótun og miðlun menningar. Helstu þættir hennar eru því sex: gildi, viðhorf, viðmið, tungumál, venjur og gripir.

3.3 Hámenning, lágmenning, dægurmenning, jaðarmenning, gagnmenning og menningarbreytingar

Félagsfræðingar gera greinarmun á ríkjandi menningu, sem mótar það sem telst almennt viðmið í samfélagi, og öðrum menningarformum innan þess. Samfélög rúma jafnframt fjölmarga jaðarmenningarhópa, það er minni menningarhópa innan stærri menningarheildar. Slíkir hópar geta myndast á grunni sameiginlegrar sjálfsmyndar eða áhugamála. Gagnmenningarhópar hafna gildum ríkjandi menningar og setja sér eigin reglur og viðmið. Menning breytist með uppfinningum og uppgötvunum og þróast eftir því sem nýjar hugmyndir og hugsunarhættir koma fram. Í mörgum nútímasamfélögum er tækni ein helsta uppspretta nýsköpunar. Hröð tækniþróun getur valdið menningartöf, því tími líður frá því að nýjung er sköpuð eða innleidd þar til samfélagið viðurkennir hana og lagar sig að henni. Tækni flýtir einnig fyrir útbreiðslu efnislegrar og óefnislegrar menningar og ýtir þannig undir hnattvæðingu, það er aukið flæði varnings og hugmynda um heim allan.

3.4 Fræðileg sjónarhorn á menningu

Þrjú meginfræðileg sjónarhorn eru notuð til að túlka menningu. Samkvæmt virknihyggju mynda hinir ýmsu menningarþættir kerfi sem mætir þörfum samfélagsins. Virknihyggjufólk lítur á menningu sem birtingarmynd gilda samfélagsins. Átakakenningarfólk telur að menning endurspegli og viðhaldi ójöfnuði sem tengist kyni, stétt, kynþætti og aldri. Táknræn samskiptahyggja beinir einkum sjónum að því hvernig menning verður til og birtist í daglegum samskiptum, túlkun og miðlun tákna milli einstaklinga. Með þessum kenningum má skýra ýmis menningarleg og félagsfræðileg fyrirbæri. Hver þeirra veitir sérstakt sjónarhorn sem auðveldar okkur að skilja menningu samfélaga.