Samantekt

Samantekt

9.1 Hvað er þroski á lífsleiðinni?

Þroski á lífsleiðinni fjallar um hvernig við breytumst og vöxum frá getnaði til dauða. Þroskasálfræðingar rannsaka þetta svið sálfræðinnar. Þeir líta á þroska sem ferli sem varir alla ævi og hægt er að rannsaka vísindalega á þremur þroskasviðum: líkamlegum þroska, vitsmunaþroska og sálfélagslegum þroska. Nokkrar þroskakenningar beina sjónum að því hvort þroski sé samfelldur eða ósamfelldur, hvort hann fylgi einni braut eða mörgum og hvert hlutfallslegt vægi erfða eða umhverfis sé í þroska.

9.2 Kenningar um þroska á lífsleiðinni

Til eru margar kenningar um hvernig ung börn vaxa og þroskast í hamingjusama og heilbrigða fullorðna einstaklinga. Sigmund Freud lagði til að við færum í gegnum röð sálkynferðislegra stiga þar sem orka okkar beinist að tilteknum kynörvunarsvæðum líkamans. Erik Erikson breytti hugmyndum Freuds og setti fram kenningu um sálfélagslegan þroska. Erikson taldi að félagsleg samskipti okkar og farsæl lausn félagslegra verkefna móti sjálfsmynd okkar. Jean Piaget setti fram kenningu um vitsmunaþroska sem útskýrir hvernig börn hugsa og rökhugsa þegar þau fara í gegnum ýmis stig. Að lokum beindi Lawrence Kohlberg athyglinni að siðgæðisþroska. Hann taldi að við færum í gegnum þrjú stig siðferðilegrar hugsunar sem byggja á vitsmunaþroska okkar.

9.3 Þroskastig

Við getnað sameinast eggfruma og sáðfruma og mynda okfrumu sem byrjar að skipta sér hratt. Þetta markar upphaf fyrsta stigs fósturþroska, kímstigsins, sem varir í um tvær vikur. Síðan festir okfruman sig í legslímhúðinni og þá hefst annað stig fósturþroska, fósturvísisstigið, sem varir í um sex vikur. Fósturvísirinn byrjar að mynda líkams- og líffærabyggingu og taugapípan myndast, en úr henni verða síðar heili og mæna. Þriðja stig fósturþroska, fósturstigið, hefst á 9. viku og varir fram að fæðingu. Líkami, heili og líffæri vaxa hratt á þessu stigi. Á öllum stigum meðgöngu er mikilvægt að foreldrið fái mæðravernd til að draga úr heilsufarsáhættu fyrir sig og barnið sem er að þroskast.

Nýfædd ungbörn vega um 3,4 kg. Læknar meta nýburaviðbrögð, svo sem sogviðbragð, leitarviðbragð og Moro-viðbragð. Líkamleg, vitsmunaleg og sálfélagsleg færni okkar vex og breytist þegar við förum í gegnum þroskastig frá ungbarnaaldri fram á síðbúin fullorðinsár. Tengsl á ungbarnaaldri eru mikilvægur þáttur í heilbrigðum þroska. Rannsóknir hafa sýnt að uppeldisaðferðir hafa áhrif á velferð barna. Umskiptin frá unglingsárum til fullorðinsára geta verið krefjandi vegna tímasetningar kynþroska og vegna þess langa tíma sem varið er á mótunarárum fullorðinsára. Þótt líkamleg hnignun hefjist á miðjum fullorðinsárum hefst vitsmunaleg hnignun ekki fyrr en síðar. Athafnir sem halda líkama og huga virkum geta hjálpað til við að viðhalda góðri líkamlegri og vitsmunalegri heilsu þegar við eldumst. Félagslegur stuðningur frá fjölskyldu og vinum er áfram mikilvægur þegar við eldumst.

9.4 Dauði og dauðaferli

Dauðinn markar endapunkt lífsleiðarinnar. Við getum brugðist við á margvíslegan hátt þegar við stöndum frammi fyrir dauðanum. Kübler-Ross þróaði fimm stiga líkan um sorg til að útskýra þetta ferli. Margir sem standa frammi fyrir dauðanum velja líknarþjónustu, sem gerir þeim kleift að verja síðustu dögum sínum heima í þægilegu og styðjandi umhverfi.